480 Metre Derinde Ölümü Bekleyen İki Kişinin Dakikalar Kala Kurtarıldığı Operasyon
29 ağustos 1973’te irlanda açıklarında küçük bir denizaltı, deniz tabanına telefon kablosu döşediği rutin görevini tamamlayıp yüzeye çıkmıştı. pilotlar roger chapman ile roger mallinson’ın birkaç dakika içinde ana gemiye alınması gerekiyordu. kurtarma halatı pisces iii’ün arkasındaki makine bölmesine takılınca kapak yerinden koptu, açık bölüm suyla doldu ve denizaltı iki adam içindeyken yeniden batmaya başladı.
su, mürettebatın bulunduğu küreye girmedi. ancak yüzeye çıkmasını sağlayacak kaldırma kuvvetinin büyük kısmı kaybolmuştu. pisces iii yaklaşık 480 metre aşağıya sürüklenerek deniz tabanına çarptı ve neredeyse ters bir halde durdu.
bu derinlikte aracın dışına çıkmak gibi bir seçenek bulunmuyordu. denizaltının üzerinde yaklaşık 49 atmosferlik basınç vardı; kapak açıldığı anda içeridekiler hayatta kalamazdı. pisces iii’ün kendi imkânlarıyla yükselmesi de mümkün değildi. yüzeyden gönderilecek bir aracın onu bulması, sağlam bir noktasına halat bağlaması ve yaklaşık dokuz tonluk gövdeyi yukarı çekmesi gerekiyordu.
kazanın gerçekleştiği sırada hesaplanan oksijen süresi 66 saatti. kurtarma hazırlıklarının bile bundan daha uzun sürebileceği anlaşılıyordu.
iki adamın bulunduğu basınç küresinin iç çapı yaklaşık 1,8 metreydi. araç eğik durduğu için normal biçimde oturamıyor, başlarını dizlerine yaklaştırarak sıkışık halde bekliyorlardı. içerisi karanlık, ıslak ve gittikçe soğuyordu. hareket etmek oksijen tüketimini artırdığı için konuşmayı ve kıpırdamayı bıraktılar. yaşadıklarını anlamak için arada birbirlerinin elini sıkıyorlardı.
kapalı bir yerde tehlike sadece oksijenin azalması da değil. insan nefes verdikçe karbondioksit birikir ve ortamda hâlâ oksijen bulunsa bile ölümcül seviyeye ulaşabilir. pisces iii’te karbondioksiti tutan lityum hidroksitli bir sistem vardı. normalde yaklaşık 40 dakikada bir çalışan bu sistemi mümkün olduğunca dikkatli kullandılar, oksijen verme aralıklarını uzattılar ve ağırlaşan kirli havadan uzak durabilmek için kürenin üst tarafında kalmaya çalıştılar. yükselen karbondioksit ikisini de uyuşuk ve sersem hale getiriyordu.
yanlarında bir kutu limonata ile peynirli ve chutney soslu tek bir sandviç bulunuyordu. kurtarılacaklarından emin olmadıkları için bunlara dokunmadılar. vücutlarının yiyeceği sindirirken bile daha fazla oksijen harcamasını istemiyorlardı.
yüzeydekiler pisces iii’ün yaklaşık konumunu biliyor, sualtı telefonu üzerinden iki pilotla iletişim kurabiliyordu. buna rağmen 1973 teknolojisiyle 480 metreye inip ağır bir denizaltıya halat takabilecek araç sayısı çok azdı. pisces ıı ve pisces v adlı iki kardeş denizaltı uçakla irlanda’ya getirildi. ingiliz donanması gemi ve özel halatlar gönderdi; arama uçakları bölgenin üzerinde dolaşmaya başladı.
amerikan donanmasının torpido ve başka ağır cisimleri denizden çıkarmak için geliştirdiği uzaktan kumandalı curv ııı ise iki c-141 nakliye uçağıyla yaklaşık 9.600 kilometre uzaktaki kaliforniya’dan getirildi. araç cork’ta kanada’ya ait john cabot kablo gemisine yüklendi ve kaza yerine taşındı.
hazırlıkların ardından gelen ilk gün tam bir hayal kırıklığı oldu. pisces ıı’nin bağladığı halat koptu. pisces v, dipteki aracı bulmak ve kalan enerjisini korumak arasında sıkıştı. curv ııı’te deniz suyu nedeniyle elektrik arızası çıktı. bu sırada pisces iii’ün içindeki iki adam, başarısız denemeleri sualtı telefonundan öğrenebiliyordu.
1 eylül sabahı pisces ii, yeniden tasarlanan bir bağlantı parçasıyla ilk halatı tutturmayı başardı. ardından curv ııı dibe indi. uzaktan kumandalı kolundaki büyük metal bağlantıyı, suyla dolmuş arka bölümün açık kapağından geçirerek taşıyıcı yapıya sabitledi. artık yüzeydeki gemilerin yükü kaldırabileceği daha güçlü bir hat vardı.
ilk sağlam bağlantının kurulduğu haberi gelince chapman ile mallinson üç gündür sakladıkları sandviçi yiyip limonatayı içti.
kaldırma saat 10.50’de başladı fakat yolculuğun son kısmı da sakin geçmedi. pisces ııı dipten kesildiği anda şiddetle sallanıp dönmeye başladı. yaklaşık 100 metre derinlikte curv ııı’ün kabloları diğer halatlara dolandı; uzaktan kumandalı aracın bağlantısı kesilerek orada bırakılması gerekti. denizaltı 30 metreye kadar getirildiğinde dalgıçlar inip daha kalın halatlar bağladılar.
saat 13.17’de pisces iii sudan çıkarıldı. araç o kadar sert savrulmuştu ki dışarıdan bakanlar içerideki iki adamın öldüğünü düşündü. üstelik ters duran denizaltının mürettebat kapağı sıkışmıştı. yüzeye ulaşmalarından sonra kapağın açılması yaklaşık yarım saat daha sürdü.
chapman ile mallinson kazadan sonra 76 saat boyunca deniz tabanında kalmış, görev öncesindeki süre de eklendiğinde aynı dar kürenin içinde toplam 84 saat 30 dakika geçirmişti. guinness kayıtlarına göre operasyon, 480 metreyle hâlâ tarihin en derinde gerçekleştirilen başarılı sualtı kurtarmasıdır.
sonradan ortaya çıkan küçük bir ayrıntı, ikisinin hayatta kalma payını açıklıyordu. mallinson dalıştan hemen önce, görev için yeterli olmasına rağmen yarısı kullanılmış oksijen tüpünü söküp yerine tam dolu bir tüp takmıştı. gereksiz yere tüp değiştirdiği için azar işitebileceğini bile düşünmüştü. o tam dolu tüp ve iki adamın üç gün boyunca mümkün olduğunca hareketsiz kalması, 72 saatlik yaşam desteğini yaklaşık 12,5 saat uzattı.
kapak açıldığında tüpte 12 dakikalık oksijen kalmıştı.
kaynaklar:
https://www.guinnessworldrecords.com/…ue-underwater
https://www.usni.org/…/1974/june/professional-notes