ABD Florida'da Füze Gibi Çakılan Özel Jetin Düşme Sebebi Ne Olabilir?
Mevzubahis anlar
Olayı biraz detaylandıralım
bu özel jetin pilotları, uçak everest dağı'ndan bile daha yüksek bir irtifadan yaklaşık 80 saniye içinde florida'daki bir caddeye doğru düşerken hava trafik kontrolüyle telsizden konuşuyordu. konuşmaları dinlediğinizde, artık kurtulamayacaklarını yavaş yavaş fark ettiklerini duyabiliyorsunuz.
sorunları, ilk bakışta son derece mantıklı görünen bir talepten hemen sonra başladı: daha yüksek bir irtifaya çıkmak istediler.
bu uçak, austin'den bahamalar'a gitmekte olan ve içinde dokuz kişi bulunan bir learjet 60'tı. uçuşun üzerinden iki saatten biraz fazla zaman geçmişti. uçak 35.000 feet (yaklaşık 10.700 metre) irtifadayken miami hava trafik kontrol merkezi'yle bağlantı kurdu. ancak hava o kadar türbülanslıydı ki uçağın irtifası sürekli 600-700 feet değişiyordu.
üstelik uçağın üzerinde ince bir şeffaf buz tabakası oluşmuştu. pilot bunu kontrol edilebilir bir durum olarak değerlendirmişti. dışarıdaki sıcaklık eksi 47 dereceydi. ardından yağış başlayınca pilotlar bu hava koşullarından kurtulmak için 37.000 feet'e yükselmek istediklerini bildirdi. miami hava trafik kontrol merkezi de tırmanışa izin verdi.
kötü hava koşullarından uzaklaşmak için daha yüksek irtifaya çıkmak pilotlar açısından oldukça sıradan bir uygulamadır. ancak bu kadar yükseklerde uçmanın, çoğumuzun hiç duymadığı önemli bir tehlikesi vardır.
hava o kadar seyrektir ki jet uçaklarının güvenli şekilde uçabileceği hız aralığı son derece daralır. çok yavaş uçarsanız kanatlar yeterli kaldırma kuvveti üretemez ve uçak havada tutunamaz. çok hızlı uçarsanız bu kez kanatların üzerinde şok dalgaları oluşmaya başlar.
her 1.000 feet irtifa kazandığınızda bu iki sınır birbirine biraz daha yaklaşır. pilotlar, bu iki sınırın neredeyse birleştiği noktaya "coffin corner" (tabut köşesi) adını verir.
bir learjet 60 normalde yaklaşık mach 0,76 hızında seyreder. ulaşabileceği üst hız sınırı ise mach 0,81'dir. yani sakin bir havada bile uçak, güvenli hız aralığının üst sınırına oldukça yakın uçar. türbülans başladığında ise hava hızı bu dar aralık içerisinde sürekli değişir.
tırmanışın başlamasından yalnızca birkaç saniye sonra uçuş takip verileri korkutucu bir değişimi ortaya koydu: jetin yer hızı 437 knot'tan 505 knot'a yükselirken uçak dakikada yaklaşık 20.000 feet hızla irtifa kaybetmeye başladı.
pilotun acil durum çağrısı da aynı şeyi doğruluyordu: "aşırı hız durumundayız. dakikada 20.000 feet hızla alçalıyoruz."
bir başka telsiz konuşmasında ise uçağın yatışa geçtiği, yani kanatlarının yana doğru eğildiği bildirildi. bu iki durum aynı anda yaşandığında işler çok kısa sürede kontrolden çıkabilir.
bir jet izin verilen hız sınırını aştığında kanatlar, uçağın burnunu kendiliğinden aşağı bastırmaya başlayabilir. burun aşağı indikçe uçak daha da hızlanır. hız arttıkça burun daha fazla aşağı yönelir. böylece kendi kendini besleyen tehlikeli bir döngü ortaya çıkar.
eğer kanatlar aynı zamanda yana yatmış durumdaysa, uçağı havada tutan kaldırma kuvvetinin bir bölümü artık yukarı değil, yana doğru yönelir. uçağın burnu aşağı düşmeye devam eder ve uçak giderek hızlanan bir sarmal dalışa girer. böyle bir durumda içgüdünüz size kumandayı kendinize doğru çekmenizi söyler. ancak kanatlar yana yatmışken bunu yapmak, çoğunlukla uçağın sarmal hareketini daha da sıkılaştırır ve durumu kötüleştirir.
doğru yöntem önce kanatları yeniden düz konuma getirmek, ardından uçağın burnunu yukarı kaldırmaya çalışmaktır.
şimdi bütün bunları, dışarıda hiçbir şey göremediğiniz yoğun bulutların içinde, aşırı hız alarmı sürekli çalarken ve uçağınız kontrolsüz biçimde yere doğru düşerken yapmaya çalıştığınızı düşünün.
doğu saatiyle 12.49'a gelindiğinde uçak yalnızca 8.750 feet (yaklaşık 2.670 metre) irtifadaydı ve dakikada 32.000 feet'ten fazla hızla alçalıyordu.
bu, saatte yaklaşık 360 mil (580 kilometre) hızla dümdüz aşağı düşmek anlamına geliyordu.
bu hızla, geriye kalan 8.750 feet'lik mesafe yaklaşık 16 saniyede geçilecekti.
araç kamerasına yansıyan görüntülerde jetin military trail üzerindeki yola neredeyse dikey bir açıyla düştüğü görülüyor. üstelik o sırada yolun altında hâlâ araçlar ilerliyordu. uçak, bir mobil ev yerleşkesinin hemen yanına çarptı.
bölgede yaşayan yaklaşık 600 kişi tahliye ediliyor. yetkililer, yerde bulunan hiç kimsenin yaralanmadığını açıkladı. açıkçası, görüntülerdeki devasa ateş topunu gördüğünüzde bunun nasıl mümkün olduğunu anlamak gerçekten zor.
abd ulusal ulaşım güvenliği kurulu (ntsb), kazanın kesin nedenini açıklamak için muhtemelen bir yıl veya daha fazla süre harcayacak .