serratia; banyodaki pembe-turuncu kaygan tabaka küf mü, sağlığa zararlı mı diye düşündüren görüntünün baş şüphelisidir.

duşakabinin silikonunu temizlersiniz; birkaç gün sonra aynı somon rengi çizgi geri gelir. lavabo giderinin çevresinde, derzlerde veya klozetin su hizasında da görülebilir. tabaka sürekli ıslanan bir yerde çıkıyor, kaygan hissediliyor ve silindikten sonra yeniden oluşuyorsa karar oldukça nettir: bu çoğu zaman küf ya da pas değil, serratia marcescens başta olmak üzere pigment üreten bakterilerin kurduğu bir biyofilmdir. musluktan “pembe bakteri akıyor” anlamına da gelmez.

serratiayı banyoya özel bir canlı gibi düşünmemek lazım. toprakta, suda, tozda ve çevremizde bulunabilir; hava hareketleriyle veya temas yoluyla yüzeylere taşınabilir. fakat kuru bir fayans ona fazla imkân vermez. duşun ardından saatlerce ıslak kalan silikon, sabun ve şampuan artıkları, vücut yağı ve diğer organik kalıntılar bir araya geldiğinde uygun ortam oluşur.

yüzeye tutunan bakteriler tek tek durmaz. kendi ürettikleri yapışkan bir tabakanın içinde topluluk kurarlar; buna biyofilm denir. bezle pembe rengi silip yüzeyi ıslak bırakınca görüntünün kısa sürede geri dönmesinin nedeni budur. görünen kısmı alınmıştır ama onu besleyen kalıntılar ve nem hâlâ oradadır.

pembe, turuncu ve bazen kırmızıya yaklaşan rengin kaynağı ise prodigiosin adlı pigmenttir. tabakanın yoğunluğuna ve altındaki yüzeyin rengine göre aynı oluşum açık pembe bir iz veya koyu turuncu bir şerit gibi görünebilir. yalnızca renge bakarak bakterinin türünü laboratuvar kesinliğiyle söylemek mümkün değildir; yine de ıslak ve kaygan pembe film için resmî su idarelerinin ilk gösterdiği şüpheli serratia marcescens’tir.

kuru, sert ve pütürlü turuncu leke başka bir hikâyedir; demir, pas veya mineral birikimi olabilir. pembe-turuncu renk doğrudan akan suyun içinde görülüyorsa ve birden fazla muslukta tekrarlanıyorsa tesisat ya da şebeke suyu ayrıca araştırılmalıdır. serratia izi daha çok suyun üzerinde değil, uzun süre nemli kalan yüzeyin üzerinde büyür.

sağlık tarafında hüküm de net: sağlıklı insanların yaşadığı sıradan bir evde görülen küçük bir tabaka, tek başına hastalık veya zehirlenme alarmı değildir. serratia yine de tamamen zararsız kabul edilen bir bakteri değildir; fırsatçı bir patojendir. özellikle hastanelerde, bağışıklığı baskılanmış kişilerde ve kateter gibi tıbbi araçlarla bağlantılı durumlarda idrar yolu, yara ve solunum yolu enfeksiyonlarına yol açabildiği biliniyor. bu yüzden çıplak elle kurcalanacak veya gözle ve açık yarayla temas ettirilecek bir şey sayılmaz.

temizliğin doğru sırası önce sökmek, sonra dezenfekte etmektir. eldiven takıp tabakayı deterjanlı su ve bir fırça ya da süngerle fiziksel olarak çıkarın; yüzeyi duruladıktan sonra malzemeye uygun bir dezenfektanı etiketindeki temas süresine göre kullanın. klorlu ürün tercih edilecekse çamaşır suyunu sirke, kireç çözücü, tuz ruhu, amonyaklı ürün veya başka herhangi bir temizleyiciyle karıştırmayın. bu karışımlar tehlikeli gaz çıkarabilir. ortamı havalandırmak da işin parçasıdır.

klozet rezervuarına sürekli çamaşır suyu döküp bekletmek çözüm sayılmaz; zamanla conta ve lastik parçalara zarar verebilir. asıl kalıcı farkı duş sonrası yüzeydeki suyu çekmek, banyoyu havalandırmak, sabun artıklarını düzenli temizlemek ve damlatan yerleri onarmak yaratır. pembe tabakanın geri gelmesi “süper bakteriye dönüştüğü” anlamına gelmez; çoğunlukla nem ve besin kaynağının geri geldiğini gösterir.

serratiayı ilk kez dikkat çekici hâle getiren yer de bir banyo değildi. 1819’da italya’da polentayı kırmızıya boyamasının ardından incelenen bu bakteri, iki yüzyıl sonra duşakabin silikonunda bıraktığı somon renkli çizgiyle aynı pigmenti ele veriyor.

kaynaklar:

* cdc – etymologia: serratia marcescens
* alabama department of environmental management – common water quality complaints
* north dakota state university extension – red substance in tub, toilet is bacteria
* city of wenatchee – discolored water ıssues
* cdc – cleaning and disinfecting with bleach