Nedir?

dune evreninde, bilgisayarlara, düşünen makinelere ve bilinçli robotlara karşı l.ö. 201'de başlayıp l.ö. 108'e kadar süren dinsel savaş. savaşın temel ilkesi o.k. incili'nde şöyle geçer "insan aklına benzeyen makine yapmayacaksın."

(kaynak dune kitaplarının arkasındaki sözlüktür)

Detaylandıralım

dune adı verilen epik edebi kitap serisinde geçen olayların yaşandığı evrenin okuyuculara miras olarak bırakıldığı, galaksi ölçeğindeki acımasız vahşilikte zalimlikler, aptallıklar ve fedakarlıklarla başlayan savaştır.

arrakis'in idaresinin talihsiz atreides hanedanlığına verilmesinden yaklaşık 11 milenyum (11000 yıl) kadar öncesinde eski imparatorluk dönemindeki durgunluğu fırsat bilen 20 kadar hırslı insan, imparatorluğun hizmetindeki düşünen makine ağlarını( nispeten basit sayılabilecek birer yapay zekaya sahip robotların her bir gezegende kontrolünü sağlayan yapay zeka altyapıları) kullanarak, galaksiye yayılmış insan imparatorluğunun yönetimini ele geçirirler(üstelik bu planın doğumunu ve birbirleriyle tanışıklıklarını çoğunlukla online strateji oyunlarına borçludurlar!). tembelleşmiş insanlık bu darbeye karşı hazırlıksız yakalanır; zira dönemin yaşam şartları itibariyle bu sistemlere tamamen bağımlıdır...

kendilerine insanlığın antik edebi destanlarındaki kimi kahramanların adlarını vermiş bu grup(titanlar), çok geçmeden hükümdarlıklarının önündeki en büyük iki engelle karşılaşır: insanlığın tüm bilimsel birikimine rağmen, insan bedeninin ölümlülüğü ile zaman ve uzayın yıpratıcı etkilerine son derece dayanıksız olması... üstelik hakimiyetleri altındaki sistemleri aralarında bölüşmüş olmalarına rağmen, birbirlerinden çok ama çok uzak olan birçok sistemlerin arasındaki ulaşımın zorlukları düşünülecek olursa imparatorluğun ele geçirdikleri kadarındaki iktidarlarını bile ellerinde tutmaları imkansıza yakındır.

bu nedenlerle, sadece bir asıra aşkın süren iktidarları esnasında kendi insan beyinlerini neredeyse yokedilemez sibernetik muhafazalara(cymeck) naklederler. titanların lideri agammennon bu operasyonun geri dönüşü olmadığını bildiğinden kendi spermlerini saklatır ve aralarından sadece teki sağ kalan, 13 oğul peydahlar. kardeşlerini, makine bedenindeki babalarının memnuniyetsizliği ile kaybeden, yaşayan son oğul vorian atreides ismini taşımaktadır.

gün gelir ve titanlardan xerxes isimli olanı kendi gezegenindeki yapay zeka ağına çok fazla kendini kontrol ayrıcalığını devreder. omnius adını alan bu yapay zeka, vakit geçirmeden kendi kopyalarını üreterek diğer köle insanlık gezegenlerine dağıtır ve artık titanlar iktidar değillerdir. lakin titan barbarossa'ın titan devrimi esnasında yapay zeka altyapısına kodladığı kurallar hala geçerlidir ve omnius titanları öldüremez. titanlar, artık omnius'un hizmetkarlarıdır ve bin yıllık omnius idaresi başlar.

galakside hala makinelerin zalimliği altında olmayan özgür insanlar da mevcuttur bu çok uzun dönemde. binlerce sisteme yayılmış soylular birliği, titanların devri başladığında gezegenlerindeki yapay zeka ağları daha kurulmamış, basit veya etkisizleştirilmiş olduğundan özgür kalabilmişlerdir. önce titanlarla ve sonra omnius'un robot gemileriyle hiç bitmeyen, son derece yıpratıcı bir savaş sürdürmektedirler. omnius'un elindeki senkronize dünyaların ürettiği, sayıları bitmek tükenmek bilmeyen robotik kuvvetlerin yanında titanlar ve diğer cymeklerin karşısında, mucit holtzman'ın kalkan teknolojisine sahip ama ulaşım esnasında saniyenin çok ama çok kısa bir aralığında önüne çıkacak astrofiziksel tehlikeleri hesap edemeyeceğinden her an uzayın ıssızlığında kaybolabilecek az sayıdaki uzay gemileri kullanan ölümlü insanlık durmaktadır.

soylular birliği uzun bekleyiş ve devasa mesafeler nedeniyle omnius'un tacizkar saldırılarıyla mücadele edebilecek etkinlikte değildir. lakin omnius'un makine mantığı ve sabrı, bu saldırıların periyodik aralıklarının çok uzamasına da neden olmaktadır. titanların omnius'la soylular birliğine saldırılması üzerine bahse girmelerine kadar yapılmış son saldırıdan beri en az 100 yıl geçmiştir.

bahis konusu düelloyu kazanan titanların yönlendirmesiyle omnius'un kuvvetleri önce salusa secundus'a saldırırlar. lakin, komuta merkezindeki diğer subaylar ölünce milis kuvvetlerin kontrolünü üstlenen xavier harkonnen'in yönetimi sayesinde bu saldırı başarısızlıkla sonuçlanır. sahadaki askeri başarısı xavier harkonnen'e, birlikteki üye asil ailelerden birinin ve hatta birliğin liderinin evladı olan politikacı serena butler'la tanıştırır ve aralarında bir ilişki doğar.

omnius'u kışkırtan titanlar için ise salusa secundus başarısızlığı katlanılamazdır. ikinci bir saldırı giedi prime'a düzenlenir ve omnius başarılı olur. o vakitler xavier harkonnen'den hamile kalan serena, birliğin giedi prime'da hayatta kalmış direnişçilerin ümitsiz yardım çağrısına cevap veremeyişine ve isteksizliğine sinirlenir ve diğer hoşnutsuz olanların desteği ile gizlice bir saldırı kuvveti toplar. giedi prime istiladan kurtulur ama, serena düşünen makine güçlerince esir alınır ve senkronize gezegenlerden biri, insanlığın doğum yeri olan bizim dünyaya götürülür.

bu arada dünyada, bağımsız düşünebilen makine erasmus (20 yıl boyunca buzda sıkışık kalınca felsefi anlayışı gelişen ve kurtulduğunda omnius'u, onunla tekrar senkronize olmamasının ve bağımsız düşünüşünün fayda getireceğine ikna eden yapay zekalı bir robot), dünyadaki omnius'la insanların tahmin edilebilirliği ve güvenilmezlikleri üzerine bir bahse girer ve doğma büyüme dünyalı köle insanlar arasında güvenilir ünvanlı, işbirlikçi gözde insanları dahi düşünebilen makineler aleyhine çevirebileceğini iddia eder.

omnius'un onayı ve algısı dahilinde insan güvenilirler arasında dedikodular yayar erasmus ve kısmen başarılı olur. köle insanlar artık husursuzlardır; gizlice organize olurlar ama genel bir ayaklanma çıkaracak kadar değil tabii... ta ki, erasmus'un villasındaki kölesi serena'nın yeni doğan bebeği marion, eramus tarafından öldürülene kadar! serena, erasmus'a çıplak elleriyle saldırır ve bu, akabinde çıkan ayaklanmanın başlangıcı olur.

lakin yine bu ayaklanma erasmus ve omnius'un beklentilerin ötesindedir. daha önceden erasmus'un bahsi kazanmak için izlediği plan doğrultusunda serena ile arkadaşlık kurmaya yönlendirilen ve esir serena'nın ısrarıyla babası titan agammennon ve diğerlerinin gerçek tarihini araştıran vorian, serena'ya katılır. direniş faaaliyetlerini önceden organize eden eski bir güvenilir(iblis ginjo) eşliğinde, vorian'ın düzenli bindiği güncelleme gemisi(omnius kopyalarının birbirleriyle senkronize kalmasını sağlayan verileri içeren kopyayı gezegenler arası taşıyan gemi) ile dünyadan kaçarlar. yanlarında, masum bebek marion'un naaşı da vardır.

bahsi kaybeden omnius'un emriyle ayaklanmayı dünyadaki titanlar acımasızca bastırırlar. her zarar gören robot ve cymek için kamplardaki 10000 insan öldürülür. omnius, artık insanlığın değişemeyeceğini anladığından senkronize dünyaların insan nüfusu da dahil olmak üzere tüm insanlığın soykırımına karar verir.

lakin soylular birliğine kaçan serena butler, onlara dünyaya erken bir saldırı için bebeğinin ölüsü üzerine yalvarır. gözcü gemilerin raporları dünyadaki soykırımın haberini getirdiklerinde sonunda ikna olan birlik üyeleri, xavier harkonnen'in teklifi doğrultusunda atomik silahlarla dünyaya saldırmakta anlaşırlar.

birleşik filo dünyaya ulaşır ve saldırı başlar. kurtulamayacağını anlayan dünya omnius'u, bir kopyasını filo kordonundan kaçırır ama vorian bu güncelleme gemisini yakalar. diğer senkronize dünyalarda soykırım yapılması emri hedefine ulaşamadan durdurulmuştur.

dünya atomiklerle, yaşanmaz bir hale gelmiştir. titanlar saldırıdan önce dünyadan kaçmışlardır. butleryan cihat, makinelerin seferi ile devam eder.

Filmlerde Varlığı Pek Hissedilmese de Dune Evreninin En Önemli Kuruluşu: Uzay Loncası