22 nisan 1992 sabahı, meksika’nın guadalajara kentinde insanlar ayaklarının altından gelen büyük bir patlamayla sokağa fırladı. asfalt uzun bir hendek gibi yarılmış, araçlar açılan çukurlara düşmüş, evler iki yana çökmüştü. birkaç dakika sonra başka bir sokak, ardından bir başkası patladı. şehrin altındaki kanalizasyon hattı boyunca ilerleyen patlamalar sekiz kilometrelik yolu paramparça etti.

aslında felaket üç gün önceden haber vermeye başlamıştı. analco semtinde yaşayanlar giderlerden ağır bir benzin kokusu geldiğini, bazı rögar kapaklarından beyaz duman yükseldiğini yetkililere bildirmişti. bölgede inceleme yapılmasına rağmen geniş çaplı tahliye kararı alınmadı.

kanalizasyonda patlayan şey lağım gazı değil, benzin buharıydı.

resmî açıklamaya göre álamo industrial bölgesindeki salamanca-guadalajara yakıt boru hattından sızan benzin toprağa, oradan da atık su kolektörüne ulaştı. kanalizasyona sanayi tesisleri ve atölyelerden bırakılan başka hidrokarbonlar da karışıyordu. sıcak havada hızla buharlaşan yakıt, boruların içindeki havayla son derece yanıcı bir karışım oluşturdu.

normalde bu buharın rögar ve havalandırma noktalarından dağılması beklenirdi. fakat calzada independencia’nın altından geçen bir sifon yapısı, hatta hidrolik bir set oluşturmuştu. su geçebiliyor ama havadan ağır benzin buharı yeterince dağılamıyordu. böylece şehrin altındaki uzun ve kapalı kanalizasyon hattı, içi yanıcı buharla dolu dev bir boruya dönüştü.

ilk kıvılcımın nereden çıktığı kesin olarak belirlenemedi. elektrik tesisatı, çalışan bir motor veya metal teması bile yeterli olabilirdi. karışım tutuşunca oluşan sıcak gaz büyük bir hızla genleşti; kapalı hattın içinde yükselen basınç, kanalizasyonun tavanını ve üzerindeki asfaltı yukarı doğru fırlattı. alev ilerledikçe farklı noktalarda yeni buhar ceplerine ulaştı ve sokaklar peş peşe patladı.

guadalajara üniversitesi facianın resmî bilançosunu 212 ölü, 69 kayıp ve 1.470 yaralı olarak veriyor. 1.142 ev, 450 iş yeri, 100 okul ve 600 araç zarar gördü. yaralı sayısını 1.800 olarak veren başka resmî kayıtlar da bulunuyor.

olayın teknik ayrıntıları ve hukuki sorumluluğu hiçbir zaman bütünüyle açıklığa kavuşmadı. üniversite de yakıt borusu açıklamasının resmî tez olduğunu, ancak kesin biçimde kanıtlanamadığını özellikle belirtiyor.

bugün analco’da kurbanların anısına dikilen anıtın adı “estela contra el olvido”, yani “unutmaya karşı dikilitaş”. çünkü bu faciada insanları yalnızca kanalizasyona sızan benzin öldürmedi; günlerce sokaklardan yükselen kokunun yeterince ciddiye alınmaması da öldürdü.

kaynaklar:

universidad de guadalajara – 22 de abril de 1992: explosiones en guadalajara

meksika ulusal afet önleme merkezi – guadalajara patlamalarının 28. yılı