italya’nın kuzeydoğusunda, vicenza yakınlarındaki arcugnano kasabası tarih açısından zengin bir bölgedir ve de unesco koruması altındadır.

kasabada yaşayan franco malosso adlı 69 yaşındaki bir adam, 2005 yılında bir heyelan olduğunu ve sonrasında arazisinde olağanüstü bir keşif yaptığını öne sürdü: toprağın altında, dünyanın en eski ve en büyük amfi tiyatrolarından biri ortaya çıkmıştı. ona göre yapı ms 393 yılına tarihleniyordu ve geçmişinde julius caesar’dan cleopatra’ya, hatta shakespeare’in juliet capulet’ine kadar uzanan ünlü isimler vardı.

malosso’nun hikâyesi kulağa ne kadar inanılmaz gelse de insanlar buna inandı.2014’ten itibaren turistler “antik tiyatroyu” ziyaret edebiliyordu. giriş ücreti 12 euroydu. ancak tuhaf biçimde, bölge halkından 40 euro alınıyordu. özel gruplara ise 45 dakikalık ziyaret için 600 euroya kadar ücret isteniyordu. malosso, paranın yapının “bakımı” için kullanıldığını söylüyordu. üstelik burada konserler ve gösteriler de düzenleniyordu.

oysa tiyatronun kendisi birkaç yıl önce yapılmıştı.

mahkeme kayıtlarına göre malosso başlangıçta araziye bir garaj yapmak için izin istemişti. fakat daha sonra yerel bir inşaat şirketiyle anlaşıp garaj yerine; beton sütunlar, sıvalı heykeller, yapay olarak eskitilmiş basamaklar ve hatta yanında küçük bir gölet bulunan devasa bir tiyatro yaptırdı. yapılan sahte eser o kadar inandırıcıydı ki vicenza yerel yönetimi de yapıyı gerçek sanarak resmi turizm tanıtım rehberine ve mobil uygulamasına ekledi.

fakat malosso’nun kurduğu hikâyede bazı küçük (!) sorunlar vardı.

örneğin yapı aslında bir amfitiyatro değildi. antik amfitiyatrolar genellikle elips biçimindeyken malosso’nun yapısı yelpaze şeklindeydi. daha da önemlisi, bunun bir antik yunan tiyatrosu olması mümkün değildi. yunan kolonileri italya’nın çok daha güney bölgelerinde yoğunlaşmıştı.

ve malosso’nun anlattığı tarih de gittikçe daha tuhaf bir hal alıyordu. julius caesar’ın bu tiyatroyu ziyaret ettiği söyleniyordu. oysa caesar, malosso’nun iddia ettiği yapı tarihinden yaklaşık dört yüzyıl önce yaşamıştı. juliet capulet’in ise burada yaşadığı ileri sürülüyordu. fakat shakespeare’in trajedisindeki juliet’in şehri arcugnano değil, verona’ydı.

yine de bütün bunlar 2016 yılına kadar yeterince dikkat çekmedi.

sonunda şüphelenenler durumu yetkililere bildirdi. italyan polisi ve kültürel miras uzmanları bölgeye geldi. inceleme yalnızca bir gün sürdü. çünkü uzmanların karşılaştığı şey, binlerce yıllık bir arkeolojik alan değil, birkaç yıllık bir inşaat alanıydı.

kazılarda fiberglas sütunlar, sıvalı bloklar ve 2000’li yılların başlarına ait olduğu anlaşılan alçı heykeller ortaya çıktı. uydu görüntüleri ise daha da büyük bir sırrı açığa çıkardı: malosso’nun “heyelanla ortaya çıkan antik kent” hikâyesinin aksine, önce tepe dümdüz edilmiş, ardından tiyatro bu boş alana inşa edilmişti.

malosso’nun savunması ise davaya neredeyse bir başka mizah katmanı ekledi. avukatı, yapının o kadar bariz bir sahte olduğunu savundu ki kimsenin gerçekten kandırılmış olamayacağını ileri sürdü. başka bir deyişle: “bu kadar kötü bir sahtecilik, zaten sahtecilik sayılmamalıydı.”

malosso 2019’da suçlu bulundu. temyiz başvurusu 2020’de reddedildi. son karar 28 ay hapis, 3 bin euro para cezası ve yasadışı inşaat ile sahte sanat eseri üretimi dahil çeşitli suçlardan mahkûmiyet.

üstelik hikâye burada da bitmedi. sahte tiyatro mühürlenirken yıkılması da emredildi. fakat ortaya yeni bir sorun çıktı: yıkımın parasını kim ödeyecekti? arcugnano belediyesi, kamu parasını bu iş için kullanmak istemediğini açıkladı. belediye ayrıca malosso’dan uğradığı zararlar için yaklaşık 560 bin euro tazminat talep etti.

tiyatro halen yerinde duruyor.