Renkli Yazıcıların Kağıda Bıraktığı Görünmez Sarı Noktalar Ne İşe Yarıyor?
evde bir dilekçe, iş yerinde bir rapor ya da isimsiz kalması gereken bir belge yazdırdınız. elinizdeki a4’e bakınca yalnızca seçtiğiniz metni görüyorsunuz. oysa bazı renkli lazer yazıcıların çıktısını mavi ışık altında büyüteçle incelerseniz boş alanlara yayılmış, düzenli sarı noktalar beliriyor.
bunlar toner sıçraması veya baskı hatası değil. yazıcının bilerek bıraktığı ve “machine identification code” adı verilen bir çeşit cihaz parmak izi.
en ayrıntılı biçimde çözülen örneklerden biri xerox docucolor yazıcılarına ait. bu makineler sayfaya 15 sütun ve 8 satırdan oluşan küçücük bir nokta ızgarası basıyor. bir noktaya toner bırakılması 1, boş bırakılması 0 gibi okunuyor. ortaya da yazıcının seri numarasını, belgenin basıldığı tarihi ve saati taşıyabilen ikili bir kod çıkıyor.
ızgarada yanlış okunan bir noktayı fark etmeye yarayan kontrol bitleri bile var. aynı desen sayfanın farklı yerlerine tekrar tekrar basıldığı için kâğıdın bir kısmı kesilse, katlansa veya zarar görse de sağlam kalan bölgeden kodun çıkarılması mümkün olabiliyor.
sarı rengin seçilmesi de tesadüf değil. beyaz kâğıt üzerindeki küçücük sarı noktaların normal ışıkta fark edilmesi oldukça zor. mavi ışık tutulduğunda ise sarı toner koyu görünmeye başladığı için desen belirginleşiyor. yüksek çözünürlüklü bir tarama yapıp renk kanallarını ayırmak da aynı noktaları ortaya çıkarabiliyor.
bu uygulamanın açıklanan amacı sahte para basımını zorlaştırmak ve şüpheli bir çıktının hangi cihazdan alındığını bulabilmek. electronic frontier foundation’ın 2005’te yayımladığı araştırmaya göre abd gizli servisi, seçili renkli lazer yazıcı üreticileriyle bu konuda bir düzenleme bulunduğunu kabul etmişti. xerox adına alınmış patentlerde de sarı tonerle oluşturulan, üretici, model ve seri numarası gibi bilgileri taşıyabilen tekrarlı nokta desenleri açıkça tarif ediliyor.
fakat kâğıttaki noktalar doğrudan “bu belgeyi ahmet bastı” demiyor. ortaya çıkan şey önce yazıcının kimliği. cihaz bir şirkete kayıtlıysa, satın alma kaydı bulunuyorsa veya iş yerindeki sistem hangi kullanıcının ne zaman baskı gönderdiğini kaydediyorsa seri numarası ve saat bilgisi kişiye giden yolu ciddi biçimde kısaltabiliyor. yazıcının internete bağlı olması da gerekmiyor; kâğıt üzerindeki pasif kod sonradan inceleniyor.
üstelik kodun verdiği saat mutlak delil sayılmaz. yazıcının dahili saati yanlış ayarlanmış olabilir. seri numarası da tek başına cihazı o anda kimin kullandığını göstermez. sağlam bir eşleştirme için envanter, kullanıcı ve baskı kayıtları gibi başka bilgilere ihtiyaç vardır.
bu sistemin neler açığa çıkarabildiği 2017’de oldukça çarpıcı biçimde görüldü. the intercept’in yayımladığı taranmış gizli nsa belgesindeki sarı noktaları inceleyen araştırmacılar, belgenin 9 mayıs 2017 saat 06.20’de, belirli bir seri numarasına sahip yazıcıdan çıktığını çözebildi.
olay daha sonra sık sık “reality winner’ı yazıcının sarı noktaları yakalattı” diye anlatıldı. eldeki resmî belge bunu kesin olarak söylemiyor. eff’nin de özellikle belirttiği üzere tutuklamaya dayanak olan soruşturma evrakında sarı noktalardan söz edilmemiş; belgenin kimler tarafından yazdırıldığı, erişim kayıtları ve haber kuruluşuyla kurulan temas gibi başka izler anlatılmıştı. sarı noktaların soruşturmada kullanılıp kullanılmadığını bilmiyoruz ama yayımlanan sayfanın cihaz numarasıyla baskı saatini dışarıya taşıdığı bizzat gösterildi.
her yazıcının aynı kodu bastığını söylemek de doğru olmaz. yöntem daha çok renkli lazer yazıcılarda ve renkli fotokopi makinelerinde görülüyor; desen ve saklanan bilgi üreticiye, hatta modele göre değişebiliyor. eff’nin model listesi artık güncellenmediği için eski bir listede bulunmayan cihazın iz bırakmadığı da varsayılamaz. 2018’de tu dresden araştırmacıları farklı nokta düzenlerini otomatik olarak bulup çözebilen bir araç geliştirirken daha önce belgelenmemiş bir desenle de karşılaştı.
bir renkli lazer çıktısının boş kısmını mavi bir led altında büyüteçle incelediğinizde düzenli sarı noktalar görmeniz bu yüzden mümkün. ışığı kapatınca noktalar yeniden gözden kayboluyor; taşıdıkları kod ise kâğıdın üzerinde kalmaya devam ediyor.
kaynaklar:
https://w2.eff.org/privacy/printers/docucolor/
https://www.eff.org/…r-do-not-display-tracking-dots
https://www.eff.org/…rinter-tracking-dots-back-news