düşmüş melek (l'ange déchu) bir ressamın, cennetten kovulan bir meleğin gözüne tek bir damla yaş ekleyerek şeytanı resim tarihinin en insani figürlerinden birine dönüştürdüğü tablodur.

tablonun sahibi fransız ressam alexandre cabanel. 1823'te montpellier’de, bir marangozun dokuzuncu çocuğu olarak doğdu. 1845'te fransa’nın en prestijli sanat ödülü olan roma ödülü’nde ikinci oldu ve beş yıllık bir bursla roma’daki villa medici’ye gönderildi. bu bursun bir şartı vardı. öğrenciler her yıl paris’e bir eser gönderecek, akademi de bu eserleri inceleyip öğrencinin ne kadar ilerlediğine karar verecekti. akademinin beklediği şey belliydi. isa, azizler, mitolojik kahramanlar, kurallara uygun kompozisyonlar. cabanel ise 1847'de paris’e bambaşka bir şey gönderdi, şeytanı!

tabloya ilk baktığınızda kayalık bir zeminde oturan, antik yunan heykellerini andıran kusursuz vücutlu, kanatlı bir genç adam görüyorsunuz. kollarını kaldırmış, parmaklarını birbirine geçirip yüzünün alt kısmını saklamış. arka planda, gökyüzünde onu oraya fırlatan melekler süzülüyor. fakat tabloda en çok odaklanılan yer, gözleri oluyor. kızarmış, öfke dolu, intikam düşünen bir bakış! ve o bakışın içinden süzülen tek bir damla gözyaşı. bütün tabloyu değiştiren de o damla zaten. tablolardan anlayan, mükemmel bir sanat tutkusu olan entel feridun biri değilim. fakat bazen merak edip araştırırım, bu tabloyu ilk gördüğümde de çok etkilenmiştim. ne zaman görsem etkilenirim yani. tablodaki gözyaşı, bu tabloyu bu kadar tanınır kılan şey bence. yani gözyaşı olmasa karşımızda sadece kötülüğün kendisi olurdu. gözyaşıyla birlikte ise karşımızda yenildiğini bilen, reddedilmenin, gururunun kırılmasının ve çaresizliğin acısını yaşayan bir varlık var. bir de kanatlara dikkat edin. yukarıdaki tüyler hâlâ bembeyaz, yere değen uçları ise kararmaya başlamış. yani sanki cennetten kopmuş ama yere henüz tam olarak ait olamamış.

cabanel’in bu tabloyu hazırlarkenki ilham kaynağı, john milton’ın 1667'de yayımlanan kayıp cennet destanı olmuş. o destanda şeytan, "cennette kul olmaktansa cehennemde hükümdar olmak daha iyidir!" diyen, isyanını sonuna kadar savunan trajik bir karakterdir. ama milton'un eseri şeytan cehennemdeyken başlar. cabanel ise başka bir anı seçmiş, şeytanın düşüş anının ta kendisini. yani ne cennetteki melek ne de cehennemdeki hükümdar. tam ikisinin arasında, her şeyini kaybettiğini yeni anlamış biri. peki akademi ne demiş? tahmin edeceğiniz gibi pek beğenmemiş, kaynaklara göre o güne kadar villa medici’deki öğrencilerden şeytanı konu alan bir eser gönderen olmamış. jüri tabloyu fazla romantik bulup "hareket yanlış, çizim özensiz, uygulama yetersiz!" yazmışlar. cabanel’in buna tepkisi ise bugün bile pek çok insanın kendinden bir şeyler bulacağı türden. arkadaşı ve hamisi alfred bruyas’a yazdığı mektupta şöyle demiş, "vasat bir iş göndermemek için verdiğim onca emeğin ödülü bu!" yani tıpkı resmettiği melek gibi, en iddialı işini ortaya koyduğu anda reddedilmiş. fakat neyse ki 2. bir hitler vakası yaşanmamış.

cabanel 1889'da öldü. aynı yıl kardeşi, düşmüş melek’i ressamın doğup büyüdüğü montpellier’deki fabre müzesi’ne bağışlamış ve tablo bugün hâlâ orada duruyor.