Gökdelenlerin Kapısındaki Döner Kapılar Ne İşe Yarıyor?
gökdelen girişindeki döner kapı, mimarın “şık dursun” diye eklediği bir oyuncak değildir. normal bir kapı açıldığı anda onlarca katlık bina, kısa süreliğine dev bir bacaya dönüşür. içerideki sıcak hava asansör ve merdiven boşluklarından yukarı çıkar, üst katlardaki açıklıklardan dışarı sızar; aşağıda oluşan eksikliği gidermek için soğuk hava giriş kapısından içeri abanır. kapıda yüzünüze çarpan sert hava akımının bir kısmı dışarıdaki rüzgârdan değil, binanın kendi boyundan kaynaklanır. döner kapı ise insan geçirirken içerisiyle dışarısı arasında hiçbir zaman dümdüz bir hava koridoru açmaz.
bu olayın mühendislikteki adı “baca etkisi” ya da “stack effect”. özellikle kışın, bina içindeki sıcak hava dışarıdaki soğuk havadan daha düşük yoğunluğa sahip olduğu için yükselmek ister. gökdelenin asansör kuyuları, merdiven boşlukları, tesisat kanalları ve diğer dikey boşlukları da bu havaya hazır bir güzergâh sunar.
yükselen hava üst katlarda dışarı çıkmaya çalışırken binanın alt katlarında dışarıya göre daha düşük basınç oluşur. böylece giriş katındaki her açıklık, dışarıdaki havayı emen bir noktaya dönüşür. bina yükseldikçe ve içerisiyle dışarısı arasındaki sıcaklık farkı büyüdükçe bu basınç farkı da güçlenir. dışarıdaki rüzgâr uygun yönden esiyorsa kapıdaki akım daha da sertleşebilir.
normal menteşeli ya da yana kayar bir kapı açıldığında, birkaç saniyeliğine bile olsa içerisiyle dışarısı arasında kapı büyüklüğünde kesintisiz bir boşluk meydana gelir. yoğun giriş çıkış saatlerinde bu boşluk neredeyse sürekli açık kalabilir. sonuç; lobiye dolan soğuk veya sıcak hava, cereyan, uğultu ve binanın ısıtma-soğutma sistemine binen ek yüktür.
döner kapının üç veya dört kanadı, silindir biçimindeki alanı ayrı bölmelere ayırır. insan bir bölmeye girip kapıyla beraber ilerlerken kanatlardan diğerleri iç ve dış taraf arasındaki geçişi kapalı tutar. insanlar akmaya devam eder ama hava için açık bir tünel oluşmaz. bu yüzden döner kapı, sürekli kullanılabilen dairesel bir hava kilidi gibi çalışır.
2012’de yayımlanan bir araştırmada döner kapıların iki önemli avantajı belirtiliyor: insanlar geçerken kapının açık alanı çok az değişiyor ve yüksek basınç farkı nedeniyle normal kapılarda görülebilen çalışma sorunları büyük ölçüde önleniyor. sonraki simülasyon çalışmaları da giriş katındaki döner kapının hava akımını ve cereyanı azaltabildiğini gösteriyor.
fakat tek bir döner kapı, gökdelenin bütün baca etkisini ortadan kaldırmıyor. hava; cephedeki sızıntılardan, servis kapılarından, otopark bağlantılarından ve binanın diğer açıklıklarından hâlâ yol bulabiliyor. 2017 tarihli çalışma da döner kapının bulunduğu katta etkili olduğunu, tüm binadaki hava hareketini tek başına kontrol edemeyeceğini özellikle vurguluyor. bu nedenle yüksek yapılarda kapının yanında şaftların ve katlar arasındaki geçişlerin yalıtımı da önem taşıyor.
aynı kapıların otellerde, havalimanlarında ve büyük alışveriş merkezlerinde görülmesinin nedeni de benzer: çok sayıda insanı geçirirken iklimlendirilmiş içeriyi dışarıya sonuna kadar açmamak.
yani o kapı, insanlara gereksiz yere yarım tur attırmak için değil; binanın içine girmeye çalışan havaya düz bir yol vermemek için dönüyor.
kaynaklar:
https://journals.sagepub.com/…1177/1420326x11420014
