Hep Geleceği Anlattığı Düşünülen Distopya Temalı Kitaplar Aslında Geçmişi mi Anlatıyor?
distopya denince akla ilk önce büyük birader, kameralar, gri şehirler, numaralandırılmış insanlar ve kitapların yakıldığı bir gelecek gelir. ama distopyanın asıl meselesi bunlar değildir.fakat geçmişe gidecek olursak. insanlık, düş kurmaya başladığı ilk andan itibaren yüzünü gökyüzüne dönüp kusursuz olanı aradı. bu cümleyi neden söyledim şimdi sizinle paylaşacağım. çünkü insan ilk önce hep mükemmeli aradı bu yüzden de ilk önce ütopyayı üretti. nihayetinde iyi kavramı olmadan kötü kavramı oluşmaz değil mi?
böylelikle thomas more 1516'da bu kavramı kitaplaştırıp bildiğimiz ilk örneğini verdi diyebiliriz. ütopya isimli kitap, öncelikle kurgusal bir ada toplumunu ve onun üzerinde yaşayan insanların dini, sosyal ve politik geleneklerini tasvir eden bir anlatıdır. birçok yönden more'un ütopyası daha çok bir manastır yaşamını anımsatmaktadır.
neyse konumuza dönecek olursak
zamanla mükemmeliyetçilik fikri sıkışarak üzerinde çatlaklar oluşturmaya başladı. işte o an bir fikir çatlak görmeye görsün hemen orayı deşip duvarın arkasına geçmeye çalışır. aradan geçen yüzyıllar içinde de distopya fikri o çatlaktan sızdı. sızan şey bir ışığın değil de, gölgenin düşüncesi oldu.
sızan şeyin gerçek anlamda güç kazanması için insan ilk önce kendi ilerlemesinin sonuçlarından şüphe duyması gerektiğinin anladı diyebiliriz. başta sanayi devrimiyle birlikte fabrikalar artmış ve şehirler büyümüştü. insanın hayatı artık kolaylaşıyor, üretim artıyor, teknoloji gelişiyor ve herşey daha kolay ulaşılabilir oluyordu. fakat ortada görünmeyen bir sorun vardı.
sıcak suya atılan bir kurbağa misali insanda yavaşça köleleşiyordu. ardından gelen 1. ve 2. dünya savaşları ve ideoloji çatışmaları ve totaliter rejimler, bize gösterdi ki ilerleme her zaman insanlığın yararına değildi. hal böyle olunca en çok bildiğimiz yevgeni zamyatin'in yazdığı biz ve orwell'in 1984 romanı gibi yapıtlar insanların aklında deli sorulara neden olmuştu.
bu gün bunları okuyunca aslında şimdiki zamanı ya da geleceği anlattığı hissine kapılırız. fakat distopyanın en tuhaf yanı bize kenardan göz kırparak şunları söylemesidir; ben geleceği anlatıyor gibi görünüp aslında hep şimdiyi anlatırım. çünkü bu kitapların düşünceleri yazarları kendi yaşadıkları dönemin onlara yaşattığı zorluklardan çıkmıştı.
orwell bağlamında bunu değerlendirirsek. o, ispanya iç savaşına bizzat katılmıştır. yine 1. ve 2. dünya savaşı'nı bizzat görmüş ve bunların tadına bakmıştır. hall böyle olunca yarattığı 1984 distopyası yalnızca bir gelecek tasavvuru değildi. aslında her şey kendi yaşadığı çağının iyi bir şekilde damıtımından ortaya çıkmıştır.
sözün sonuna geldiğimizde distopya, sadece geleceğe dair karamsar bir kehanetler kitabı gibi görünebilir. yine de bu türü yalnızca karamsarlık olarak okumak haksızlık olur. distopya yazmak, umutsuzluğun değil, umudun bir biçimidir. çünkü uyarı vermek, uyarının dinlenebileceğine dair bir inançtan doğar.
son…
Gerçek Hayata Gittikçe Daha Fazla Benzeyen Distopya Edebiyatının Tarihi
