İçinde 600 Kişi Çalışırken Yönü 90 Derece Değiştirilen Bina: Indiana Bell
1930 sonbaharında indianapolis’teki ındiana bell binasına gelen yaklaşık 600 çalışan, her zamanki gibi masalarına oturup telefon hizmetini yürütmeye devam etti. binanın dışında ise 18 kişilik bir ekip, sekiz katlı çalışma yerlerini raylar ve krikolar üzerinde yavaş yavaş döndürüyordu.
yaklaşık 11 bin ton ağırlığındaki bina bir ay boyunca hareket etti. içeridekilerin çoğu o sırada ilerlediklerini hissedemedi; telefon, elektrik, su, ısıtma ve gaz hizmetlerinden hiçbiri kesilmedi.
ındiana bell, binayı 1929’da central union telephone company’den devralmıştı. 1907’de yapılmış olan yapı artık büyüyen şirket için yetersiz kalıyordu. yönetimin ilk düşüncesi binayı yıkıp yerine daha büyük bir merkez inşa etmekti. fakat burası sıradan bir ofis değildi. içinde çalışan telefon santrali ve yüzlerce bağlantı, binayı devre dışı bırakmadan yıkmayı oldukça zor hale getiriyordu.
yeni merkezin mimarı kurt vonnegut sr., daha sonra ünlü yazar olacak kurt vonnegut jr.’ın babasıydı. vonnegut’un önerisi ilk bakışta yıkımdan daha zahmetli görünüyordu: eski bina parselin başka bir bölümüne taşınacak, yönü 90 derece değiştirilecek ve boşalan yere yeni merkez yapılacaktı.
plan kabul edildiğinde ilk iş binayı temelinden ayırmak oldu. altına yükü geniş bir alana dağıtacak beton bir platform, kalın ahşap kirişler ve çelik raylar yerleştirildi. yapı, çok sayıda kriko yardımıyla yaklaşık 6 milimetre kaldırılarak çelik makaraların üzerine oturtuldu.
krikoların binayı bir anda itmesi mümkün değildi. her altı pompalama hareketi yapıyı yaklaşık 9,5 milimetre ilerletiyordu. arkadan çıkan makaralar çalışanlar tarafından alınıp yeniden ön tarafa yerleştiriliyor, bina böylece santim santim yol alıyordu. ulaşılabilen ortalama hız saatte yalnızca 38 santimetreydi.
90 derecelik dönüş için bütün noktaların aynı miktarda hareket ettirilmesi de yeterli değildi. dönüşün dış tarafındaki bölümler daha uzun, merkeze yakın kısımlar daha kısa yol almalıydı. krikoları kontrol eden ekip, yapının farklı noktalarını hesaplanan oranlarda ilerleterek binayı kademeli biçimde çevirdi. bir taraf gereğinden hızlı itilseydi çelik iskelet burulabilir, duvarlarda çatlaklar oluşabilir veya yapı makaralardan kayabilirdi.
binayı hareket ettirmek çözülmesi gereken işin yarısıydı. içerideki 600 kişinin çalışabilmesi için bütün bağlantıların da hareketi takip etmesi gerekiyordu.
su, kanalizasyon, gaz, elektrik ve ısıtma hatları uzatılıp esneyebilecek hale getirildi. telefon kabloları daha da hassastı. mevcut hatlara hareket sırasında gerilmeyecek kadar boşluk bırakılan zırhlı kablolar eklendi. bina dönerken 500’den fazla şehirlerarası telefon devresi çalışmayı sürdürdü; şirketin müşterileri operasyon nedeniyle hizmet kesintisi yaşamadı.
giriş kapısı bile kendi halinde bırakılamazdı. binanın önü her gün birkaç santim yer değiştirdiği için çalışanlar sabit bir kaldırımdan doğrudan kapıya yürüyemezdi. bunun yerine bir ucu binayla beraber hareket eden, diğer ucu sokağa bağlı kalabilen çelik bir yaya köprüsü yapıldı. insanlar sabah hareketli köprüden içeri giriyor, mesai bitiminde binayı başladığı yerden birkaç santim uzakta buluyordu.
ekim ortasında başlayan işlem yaklaşık 31 gün sürdü. yapı önce yaklaşık 16 metre kaydırıldı, ardından 90 derece çevrildi ve yeni merkez için gereken alan açıldı. ındiana historical society’nin aktardığı dönem gazetelerine göre bina, mühendislerin hesapladığı nihai konumdan yalnızca 1/64 inç, yani yaklaşık 0,4 milimetre sapmayla yerine oturdu.
boşalan alanda ındiana bell’in yeni merkezinin inşaatı başladı ve yapı 1932’de tamamlandı. taşınan eski bina da yeni yerinde 33 yıl daha kullanıldı.
1963’e gelindiğinde şirket bir kez daha büyümüş ve yeni genişleme için alana ihtiyaç duymuştu. bir ay boyunca döndürülüp bütün hatları çalışır halde taşınan bina bu defa yerinden oynatılmadı; yıkılarak ortadan kaldırıldı.
kaynaklar:
https://indianahistory.org/…-they-moved-a-building/
https://www.ibj.com/articles/an-incredible-move
