Otobüs Koltukları Neden Hep O Tuhaf Desenli Kumaşla Kaplanır?
otobüse biniyorsunuz, koltukta lacivert zemin üstüne turuncu üçgenler, mor kıvrımlar, hiçbir evin salonunda göremeyeceğiniz bir desen. o kumaşı seçen kişinin zevki kötü değil. işi, milyonlarca insanın oturacağı bir yüzeyi yıllarca temiz göstermek.
bu kumaşın adı moket, fransızcada halı anlamına gelen moquette'ten. jakar tezgahlarında dokunuyor, çoğunlukla yüzde 85 yün ve yüzde 15 naylon. kesik ve ilmekli havı bir arada kullandığı için çok dayanıklı.
londra ulaşım müzesi'nin açıklaması net: desen ve renkler kirin, aşınmanın, yıpranmanın izini saklıyor. bir de kimsenin aklına gelmeyen bir dert var. üstüne çok oturulan kumaşın havı yatıyor ve ışığı farklı yansıtıyor, koltukta sizden önce oturanların silueti kalıyor. sektörde buna "seating" deniyor. desenli kumaşta bu iz göze çok daha az batıyor.
en güzel hikaye 1930'lardan. londra'nın ulaşım idaresi koltuk kumaşları için aralarında paul nash ve enid marx'ın da bulunduğu sanatçılara iş verdi. marx'a verilen şart dayanıklı ve kir göstermeyen bir moketti. marx sonradan, ekibin başta kir rengi kumaşların kiri en iyi saklayacağını düşündüğünü, ama keskin kontrastlı ve parlak renklerin koltukları daha temiz gösterdiğini anlatmış. yani o göz alıcı desenler kiri gizlemiyor, kamufle ediyor.
desenin sınırları da var. londra'nın 2009'daki tasarım yarışması şartnamesi, gözü yoran ya da titreşiyormuş gibi görünen desenlerden kaçınılmasını, renklerin hem gün ışığında hem lamba altında işe yaramasını istiyordu.
yünün bir artısı da yangın. tutuşması pamuktan çok daha zor, alev çekilince kendi kendine sönmeye eğilimli. yine de raylı araç kumaşları avrupa'nın yangın standardını geçmek için ayrıca işlemden geçiriliyor.
o koltuğa bakıp "bunu kim beğendi" diyenler haklı. ama o desen beğenilmek için değil, sizden önce oturan bin kişiyi göstermemek için orada.
kaynaklar:
selvedge: londra metrosunun koltuk kumaşlarının tarihi
https://www.selvedge.org/…olstering-the-underground
english heritage: enid marx
https://www.english-heritage.org.uk/…ques/enid-marx
tfl (2009): koltuk kumaşı tasarım yarışması duyurusu
https://nile.tfl.gov.uk/…-the-fabric-of-london-life
wikipedia: enid marx
https://en.wikipedia.org/wiki/enid_marx
