Satrançtaki Filin Kafasında Neden Bir Kesik Var?
satranç, milattan sonra 6. yüzyılda hindistan'dan perslere geçtiğinde bugünkü filin karşılığı olan taş, ordudaki savaş fillerini temsil ediyordu ve bugünkü fil taşının yerinde sanskritçe adı "gaja" olan savaş filleri vardı. oyun pers coğrafyasına geçtiğinde taşın adı "pil", araplara geçtiğinde ise "al-fil" (bildiğimiz fil) oldu. o dönemlerde taşlar ya doğrudan detaylı birer fil şeklinde ya da fil sırtındaki tahtı ve dişleri sembolize eden kabartmalarla üretiliyordu.
islam dünyasındaki soyut tasarımlarda fil taşları, filin dişlerini veya hortumunu simgeleyen iki dik boynuz/çıkıntı şeklinde yapılıyordu.
kültürel adaptasyon kısmı da şu şekilde
avrupalılar savaş meydanlarında filleri kullanmıyordu; bu yüzden ordu simülasyonunu kendi feodal ve dini toplum yapılarına (kral, kraliçe, kilise, şövalye) uyarladılar. böylece ingilizcede taşın adı bishop (piskopos) oldu.
tarihsel kökeninde: bildiğiniz fil idi. daha sonraki islam yorumlarında filin iki dişi arasındaki boşluğu temsil ediyordu.
avrupa'daki yorumunda: piskopos şapkasının (mitre) ortadan ikiye ayrılan yarığı haline geldi.
yani bizim fil dediğimiz taşın ingilizlere göre piskopos olması, birilerinin satranç taşlarını tasarlarken yaptığı kültürel çevirinin sonucu. aynı taşa bakıp biri fili, diğeri din adamının şapkasını görmüş. tarihin en eski görsel yanlış anlamalarından biri olabilir. bence ufku iki katına çıkarır...
Osmanlı'da Satranç ve Satranç Terimlerine Hangi İsimler Verilirdi?
