16 ekim 1869’da new york’un cardiff kasabasındaki bir çiftlikte kuyu kazan iki işçinin küreği, toprağın yaklaşık bir metre altında sert bir şeye çarptı. biraz daha kazınca önce taştan bir ayak, ardından üç metre boyunda çıplak bir insan bedeni ortaya çıktı.

çiftliğin sahibi william newell, devin üzerine hemen bir çadır kurdu. onu görmek isteyenlerden 50 sent almaya başladı. haber çevreye yayıldı; insanlar işlerini bırakıp çiftliğe koştu. ilk hafta yaklaşık 2.500 kişi, toprağın içinden çıkan bu “taşlaşmış dev”i görmek için para ödedi.

kimileri bunun incil’de anlatılan devlerden biri olduğuna inanıyordu. kimileri ise yüzlerce yıl önce yapılmış esrarengiz bir heykel olduğunu düşünüyordu.

gerçekte dev, yalnızca bir yıl önce aynı toprağa gömülmüştü.

planın arkasında newell’ın akrabası george hull bulunuyordu. tütüncülük yapan hull, 1867’de bir din adamıyla incil’deki “o günlerde yeryüzünde devler vardı” ifadesi üzerine tartışmıştı. hull metnin kelimesi kelimesine doğru kabul edilmesine karşı çıkmış, insanların önlerine yeterince büyük bir taş koyulduğunda ne kadar kolay inanabileceğini göstermeye karar vermişti.

ıowa’dan beş tonluk bir alçı taşı satın aldı. taşı çıkaranlara bunun abraham lincoln heykelinde kullanılacağını söyledi ve chicago’ya gönderdi. burada tuttuğu ustalar, hull’ın kendi bedenini örnek alarak yaklaşık üç metre uzunluğunda bir adam yonttu.

heykelin eski görünmesi için üzerine sülfürik asit döküldü, yüzeyi aşındırıldı ve derisinde gözenek varmış gibi görünmesi için iğnelerle binlerce küçük delik açıldı. hull daha sonra devi newell’ın çiftliğine götürüp gece vakti gömdü. yaklaşık bir yıl bekledikten sonra newell’a tam o noktada kuyu kazdırmasını söyledi.

bazı bilim insanları başlangıçta heykelin çok eski olabileceğini savundu. yale üniversitesi’nden paleontolog othniel c. marsh ise üzerindeki taze keski izlerini gördü. yaşlı olduğu söylenen dev, ıslak toprağın içinde yüzyıllarca kalmış olamayacak kadar sağlamdı. marsh onu açıkça sahtekârlık ilan etti.

bu açıklama insanların ilgisini azaltmadı. dev başka bir yatırımcı grubuna satıldı ve şehir şehir sergilenmeye başladı.

ünlü şovmen p. t. barnum da devi satın almak istedi. sahipleri teklifi reddedince barnum, heykelin alçıdan birebir kopyasını yaptırdı. ardından kendi sergilediği devin gerçek cardiff giant olduğunu, diğerinin ise sahte olduğunu söylemeye başladı.

böylece sahte bir taş devin sahipleri, kendi sahtelerinin sahtesini yapan barnum’a dava açtı.

hâkim önce ellerindeki devin gerçek olduğunu kanıtlamalarını istedi. taştan yapılmış bir sahtekârlığın “orijinal ve gerçek versiyonu” savunulamayınca dava sonuçsuz kaldı.

george hull sonunda her şeyi itiraf etti. buna rağmen insanlar devi görmek için para ödemeyi sürdürdü. artık onun gerçek olduğuna inandıkları için değil, bütün ülkeyi kandırmayı başaran o meşhur taş parçasını merak ettikleri için geliyorlardı.

sahtekârlık ortaya çıkmıştı ama gişe hâlâ çalışıyordu.

kaynaklar:

smithsonian magazine:
https://www.smithsonianmag.com/…big-hoax-180965274/

onondaga historical association:
https://www.cnyhistory.org/2014/10/cardiff-giant/

history:
https://www.history.com/…s-the-nation-145-years-ago