Bir Hekimden: Kalp Krizi Geçirme İhtimali Günün Hangi Saatinde Daha Yüksek?
acil serviste yıllarca gece nöbeti tutmuş bir hekim olarak; sabaha karşı 06:00 ile 10:00 arasında ambulansların neden peş peşe göğüs ağrısı ve inme vakası getirdiğini, bunun bir tesadüf değil bir biyolojik tasarım olduğunu anladığımda yaşadığım aydınlanmadır.
kalp krizi genellikle rastgele bir saatte gelmez. tıp dünyasının fizyolojik olarak iyi bildiği ama pek konuşulmayan bir gerçek vardır: risk ritmiktir. vücudunuz sabah saat 7'de, akşam saat 7'dekinden tamamen farklı bir biyokimyasal alandır.
peki neden sabah uykudan uyandığımızda kalp krizi riskimiz günün geri kalanına göre daha yüksektir?
öncelikle uyandığınız an, vücudunuz gece modundan gündüz moduna kademeli değil, çok keskin bir geçiş yapar ve şu 4 şey aynı anda olur:
-tansiyon fırlaması: gece boyu dipte olan kan basıncı, uyanışla beraber yükselir. bu, damar çeperinizdeki yerleşmiş olan kolesterol plağına inanılmaz bir mekanik baskı yapar.
-adrenalin ve kortizol piki: uyanınca hormonlarınız aktive olur ve kalp hızı artar, damarlar büzüşür. kalbin oksijen ihtiyacı zirve yapar.
-kanın yapışkanlaşması: en kritik nokta budur. trombositlerin bir araya gelme (pıhtılaşma) eğilimi sabah saatlerinde zirvededir.
-pıhtı çözücü sistemin yavaşlaması: vücut sabahları pıhtı oluşturmaya ne kadar meyilliyse, oluşan pıhtıyı çözmeye de o kadar isteksizdir. pıhtı eritme kapasitesi biyolojik olarak sabah en düşük seviyesindedir.
eminim "vücut neden sabahları pıhtı yapmaya bu kadar hevesli?" diye düşündünüz
uyanıp harekete geçen, mağaradan çıkan bir organizmanın yaralanma ve kanama ihtimali yüksektir. vücut buna hazırlık olarak pıhtılaşma kapasitesini yükseltir. ancak o ortamda koruyucu olan bu sistem artık aleyhinize; damarınızdaki plak yırtıldığında kalbinizi tıkamak için çalışmaktadır.
yıllarca bu kriz saatinin "güneşin doğuşuyla" mı yoksa "uyanmakla" mı ilgili olduğu tartışıldı ve bilim insanları bunu test etmek için bir deney yaptılar. koroner hastaları uyandırdıktan sonra 4 saat boyunca yatakta hareketsiz beklettiler. sonuç ilginçti: krizlerin zirve yaptığı saat de tam 4 saat ileri kaydı... yani sizi vuran şey saatin 07:00 olması değil, sizin alarm çaldığında o yataktan fırlayıp harekete geçtiğiniz andır.
özetle sabah uyanır uyanmaz acile düşüp sedye üzerinde yatan hastalar hep o meşhur soruyu sorar: "neden ben, neden şimdi?"
neden şimdi? çünkü sabah; tansiyonun fırladığı, kanın yapışkanlaştığı ve adrenalinin tavan yaptığı o kritik zaman.
peki neden sen? çünkü aslında hastalığı üreten sabah saatleri değil. "sabah sadece tetiği çeker." o silahı bizler yıllar öncesinden; yediğimiz şekerle, içtiğimiz sigarayla, insülin direnciyle ve stresle doldururuz. sabah penceresi, damarlarınızda ne biriktirdiyseniz onu bulur ve görünür kılar.
yarın sabah alarm çaldığında yataktan fırlamayın, telefonu elinize alıp strese dalmayın, kahveyi ayakta dikip kapıdan koşarak çıkmayın. o ilk 15 dakikayı yatakta esneyerek, yavaş kalkarak geçirin. bırakın vücudunuz gün içindeki o en keskin geçişini telaşsız yapsın. tetiği kendi elinizle çekmeyin.