Christopher Nolan'ın The Odyssey'de Değiştirdiği Kiklop Sahnesinin Kritik Anlamı
christopher nolan, yeni odysseia (the odyssey) filminde, homeros'un yaklaşık 3.000 yıllık bir kelime oyununu ingilizcede aynı etkiyi vermediği için çıkardı ve onun yerine odysseus'un kiklop'a ok atmasını tercih etti. oysa homeros'un orijinal destanında odysseus, kiklop polyphemos'a hiç ok atmaz.
17 temmuz'da gösterime giren film, yaklaşık 250 milyon dolarlık bütçeyle çekildi. tamamı imax film kameralarıyla çekilen ilk sinema filmi olduğu düşünülüyor. ilk hafta sonunda dünya genelinde 264 milyon doların üzerinde hasılat elde ederek christopher nolan'ın oppenheimer filminin açılış performansını geride bıraktı.
filmde kiklop polyphemos'u canlandıran kişi ise, nolan'ın interstellar filmindeki sevilen robot tars'ı seslendiren bill irwin. filmin ardından sosyal medyada birçok kişi aynı sahneyi sorguladı: “odysseus zaten kurtulmuşken neden kiklop'a ok atsın? böyle bir riski neden alsın?”
homeros'un destanında olaylar farklı gelişir. odysseus ve adamları, polyphemos'un mağarasından kaçabilmek için kendilerini kiklop'un koyunlarının karınlarına bağlar. böylece dev, koyunları dışarı çıkarırken onları fark etmez ve hepsi güvenle kaçmayı başarır.
ancak gemileri kıyıdan uzaklaştığında odysseus kendini tutamaz. mürettebatı ona defalarca sessiz kalmasını söyler. buna rağmen yüksek sesle bağırarak kendi adını ve babasının adını kiklop'a ilan eder.
işte nolan'ın filmden çıkardığı 3.000 yıllık kelime oyunu, bu davranışın neden büyük bir hata olduğunu açıklar.
mağaradayken odysseus, polyphemos'a adının “hiç kimse” (nobody) olduğunu söyler. yunancada bu, hem gerçek bir isim gibi duyulan hem de “kimse” anlamına gelen zekice bir kelime oyunudur.
Kendini deve "Hiç Kimse" (Oudis) olarak tanıtır. Odysseus'a benzer bir ifade. (E.N.)
odysseus, kiklop'un tek gözünü kör ettikten sonra polyphemos yardım ister. diğer kikloplar koşup geldiğinde onlara:
“bana saldıran hiç kimse!” diye bağırır.
diğerleri bunu “kimse sana saldırmıyor.” şeklinde anladıkları için onu yalnız bırakır. böylece odysseus'un planı kusursuz şekilde işler ve kaçmayı başarır.
fakat odysseus daha sonra kendi kimliğini açıklayarak bu zekice planın sağladığı bütün avantajı kendi elleriyle yok eder. çünkü polyphemos sıradan bir dev değildir; deniz tanrısı poseidon'un oğludur. artık saldırganın kim olduğunu öğrenince babasına şöyle dua eder:
“eğer eve dönecekse bile, çok geç dönsün; yalnız dönsün; büyük acılar çekerek dönsün.”
poseidon bu duayı kabul eder.
bunun sonucu olarak troya'dan odysseus'la birlikte yola çıkan bütün adamları yolculuk sırasında ölür. odysseus ise eve dönebilmek için 10 yıllık yolculuğunun 7 yılını, kalypso adlı bir perinin adasında mahsur kalarak geçirmek zorunda kalır.
christopher nolan, ingilizce konuşan izleyicilerin bu eski yunanca kelime oyununu anlayamayacağını düşündüğü için bu bölümü bir ok sahnesiyle değiştirdi.
ama her iki versiyonda da verilmek istenen mesaj aynıdır:
odysseus aslında çoktan kurtulmuştu. fakat gururu ağır bastı. canavara onu kimin yendiğini söylemeden oradan ayrılamadı.