1999’da isveç’te konilerden yapılmış dar bir koridora sıradan görünümlü bir citroën xantia giriyor. direksiyon hızla sola, ardından sağa kırılıyor; otomobil 85 km/s hızla ani şerit değiştirip parkuru tamamlıyor.

daha sonra aynı derginin listesine giren birçok porsche, ferrari, audi ve mclaren bu hıza ulaşamayacak. üstelik xantia dört kapılı bir aile otomobili; altında ince sayılabilecek 15 inç lastikler var ve tekerlekleri ayrı ayrı frenleyen modern bir esp sistemi bulunmuyor.

onu yere yapıştıran şey motor gücü değil, viraj başladığında otomobilin gövdesini zorla dik tutan hidrolik süspansiyonuydu.

bir otomobil viraja girdiğinde ağırlığı dış taraftaki tekerleklere yığılır. o taraftaki yaylar sıkışır, içeridekiler uzar ve gövde yana doğru yatar. bunu azaltmanın klasik yolu daha sert yaylar ve denge çubukları kullanmaktır. fakat otomobili virajda düz tutan sertlik, bozuk yolda yolcuları da patates çuvalına çevirebilir.

citroën ikisini birden istedi: düzlükte yumuşak, virajda neredeyse hiç yatmayan bir otomobil.

xantia’nın üst donanımlarında zaten hydractive ıı adlı hidropnömatik süspansiyon bulunuyordu. burada bildiğimiz çelik yayların görevini, içinde basınçlı azot bulunan metal küreler ve lhm adlı yeşil hidrolik sıvı üstleniyordu. sensörlerden gelen bilgilere göre sistem yumuşak ve sert ayar arasında geçiş yapabiliyor, yük artsa bile otomobilin yüksekliğini aynı seviyede tutabiliyordu.

activa’ya gelindiğinde fransız mühendisler düzenin suyunu çıkardı.

sc.car adı verilen sisteme iki ilave hidrolik silindir ve iki küre daha eklendi. otomobil düz giderken süspansiyon darbeleri emmeye devam ediyordu. direksiyon hızla çevrildiğinde bilgisayar aracın hızını, direksiyon açısını ve dönüş hareketini okuyup denge çubuklarını sertleştiriyordu.

gövde yaklaşık 0,3 derece eğilmeye başladığında hidrolik silindirler harekete geçiyordu. viraj otomobili sağ omzuna yatırmaya çalışıyorsa sistem süspansiyona ters yönde kuvvet uygulayıp gövdeyi yeniden ayağa kaldırıyordu. citroën’in verdiği bilgiye göre yana yatma yarım dereceyi geçmiyordu.

dışarıdan bakıldığında görüntü tuhaftı. sürücünün ve yolcuların bedeni virajın etkisiyle yana giderken otomobilin tavan çizgisi yere paralel kalıyordu. citroën bunu reklamlarında da kullandı; atlet carl lewis, bir otomobilin virajı düz dönebileceğine inanmadığı için girdiği bahsi kaybediyor ve saçları kazınmış bir keşişe dönüşüyordu.

düz kalan gövdenin gösteriden başka faydası da vardı. ani yön değişiminde ağırlık bir taraftan diğerine daha kontrollü aktarılıyor, lastiklerin yere basan yüzeyi daha düzgün korunuyordu. xantia’nın geyik testindeki şaşırtıcı çevikliği buradan geliyordu.

geyik testi, yola aniden çıkan bir çocuk, araç veya hayvandan kaçarken yapılan sert manevrayı canlandırıyor. otomobil önce karşı şeride geçiyor, ardından yaklaşan araçlara çarpmamak için kendi şeridine dönüyor. yüksek hızda gövdenin bir sağa bir sola yığılması aracın savrulmasına, konilere çarpmasına veya devrilmesine yol açabiliyor.

xantia activa v6’nın isveçli teknikens värld tarafından kaydedilen 85 km/s sonucu bu yüzden yaklaşık çeyrek asır otomobil dünyasının en sevilen karşılaştırmalarından biri oldu.

fakat internetteki her geyik testi rakamını yan yana koyup kesin sıralama yapmak doğru sonuç vermiyor. parkurun genişliği, otomobilin yükü, lastikler ve zemin değişebiliyor. km77, yaşlı bir xantia activa’yı 2021’de daha dar modern parkurda yeniden denediğinde 73 km/s gördü. bu sonuç 85’in uydurma olduğunu göstermiyordu; iki otomobil farklı şartlarda ve farklı parkurlarda sınanmıştı.

sc.car lastiklere sonsuz tutunma da sağlamıyordu. otomobilin yana yatmaması, sürücünün sınıra yaklaştığını bedeninde daha az hissetmesine yol açabiliyordu. lastiğin tutuşu bittiğinde hidrolik silindirlerin yapabileceği bir şey kalmıyordu.

bir de bütün bunların bakım tarafı vardı. activa’da on adet süspansiyon küresi, yüksek basınç pompası, valfler, borular, sensörler, denge düzelticisi ve iki hidrolik silindir birlikte çalışıyordu. sistem bakımlıyken harikaydı; yanlış sıvı, yorgun küre, kaçıran boru veya activa’yı tanımayan usta devreye girdiğinde otomobil sahibinin hayatı yeşil lhm lekeleriyle dolabiliyordu.

citroën 1,3 milyondan fazla xantia üretti ama karmaşık ve pahalı activa bunun küçük bir bölümü olarak kaldı. teknoloji showroomda kolay anlatılmıyor, müşterilerin çoğu da aile otomobilinin yarım derece daha az yatması için bu bakım ihtimalini satın almak istemiyordu.

bugün xantia activa’nın en etkileyici yanı 194 beygirlik v6 motoru değil. otuz yıl önce, viraj geldiğini anlayıp kendi gövdesini hidrolik kaslarıyla ayağa kaldırması.

dışarıdan eski bir fransız aile otomobiliydi. konilerin arasına girince süspansiyon mühendislerinin yarım derecelik şakasına dönüşüyordu.

kaynaklar:

stellantis media:

https://www.media.stellantis.com/…dag-van-de-xantia

citroënët:

https://www.citroenet.org.uk/…/xantia/xantia-5.html

teknikens värld:

https://www.youtube.com/watch?v=93tnszqlo8m

km77:

https://www.youtube.com/watch?v=u7b5smorbq8

hagerty:

https://www.hagerty.co.uk/…of-a-performance-oddity/