Hayata Dair Düşündürücü Sorular Soran Nefis Bir Film: Pursuit of Happiness
pursuit of happiness, will smith'in oğlu ile birlikte yer aldığı hayat gibi filmdir.
bazen bir filmi izler insan ve bittiğinde hikayesi hatırlar. bazen ise bittikten sonra kendi hayatını düşünmeye başlar insan. bu film bana başarının ne olduğunu anlatmaktan çok, insanın her şey ters giderken kendisi olarak kalabilmesini hatırlatıyor.
Uyarı: Spoiler içerir.
chris in hikayesini izlerken insanın aklına şu soru geliyor; bir insanın elinde hiçbir şey kalmadığında, geriye ne kalır? parası, evi, düzeni, güvencesi olmadığında ve hayat arkadaşının bile umuttan bahsederken "herneyse" diyerek inanmayı bıraktığında elinde kalan sadece iki şey kalıyor; ilki kendine olan inancı, ikincisi ve ilki kadar değerli olan oğlunun babasına ona olan inancı... ve bütün hikaye tam olarak burada başlıyor.
filmin beni en çok etkileyen tarafı chris'in hiçbir zaman hayatının kolaylaşmasını beklememesi. çünkü hayat ona sürekli yeni bir engel çıkarıyor, işler yolunda gitmiyor, parası bitiyor, evinden ayrılmak zorunda kalıyor ve en zoru oğlu için güçlü görünmek zorunda kalıyor. bir gününü kurtarmaya çalışırken ertesi günün nasıl geçeceğini bile bilmiyor. ama bütün bunların arasında chris'in içinde hala küçücük de olsa bir şey var; umut!
işte filmin asıl anlatmak istediği de bu. umut etmek, her şeyin güzel olacağına inanmak değildir. bazen umut etmek, her şeyin kötü olduğunu bile bile yarın sabah yeniden ayağa kalkmaktır. çünkü insanın hayatında öyle dönemler olur ki, önünde güzel bir gelecek gördüğü için değil, başka türlü yaşamak istemediği için devam eder, ve chris'in yaptığı da bu. o, hayatının düzeleceğine dair elinde kesin bir garanti olduğu için yürümüyor; yürüyor çünkü durursa hiçbir şeyin değişmeyeceğini biliyor.
filmin benim için en önemli tarafı chrisin oğluyla olan ilişkisi... çünkü çocuk babasının yaşadığı bütün sıkıntıları tam anlamıyla anlayabilecek yaşta değil, ama babasına güveniyor.
chrisin cebinde para olmadığı zaman da güveniyor, nerede kalacaklarını bilmediği zaman da güveniyor.
babası ona "her şey yoluna girecek" dediğinde, bunun gerçekten olup olmayacağını anlayabilecek durumda değil, sadece babasına bakıyor; ve inanıyor!
bence çocuğun chrise duyduğu bu güven, filmin chris üzerindeki en büyük sorumluluğu zaten.
çünkü chris artık yalnızca kendisi için mücadele etmiyor, bir çocuğun dünyasında güvenebileceği insanlardan biri olmanın ne demek olduğunu da taşıyor omuzlarında...
belki de bu yüzden ne kadar düşerse düşsün tamamen bırakıp gitme hakkını kendisine tanımıyor, çünkü arkasında kendisine inanan küçük bir çocuk var. ve bazen insan kendisi için taşıyamadığı yükü, sevdiği biri için taşımaya devam ediyor.
filmin bende bıraktığı en güçlü düşüncelerden biri de şu; düşmek başarısızlık değildir. asıl mesele düştükten sonra ne yaptığındır. çünkü hayat kimseye düşmeyeceğine dair söz vermiyor. insan parasını, işini, evini, insanların güvenini kaybedebilir. hatta bazen kendine olan güvenini bile kaybedebilir. ama bunların hiçbiri hikayenin sonu olmak zorunda değildir. çünkü insanın hayatında bazı dönemler vardır; insan orada başarı kazanmaz, sadece hayatta kalır. ve bu da küçümsenecek bir şey değildir...
bazen yatağa girmek bir başarıdır, bazen sabah kalkmak, bazen çocuğunun karşısına çıkıp gülümseyebilmek. bazen bütün gün hiçbir şey yolunda gitmemişken "yarın tekrar deneyeceğim" diyebilmek. çünkü insanın hayatında öyle savaşlar vardır ki, dışarıdan bakıldığında kimse senin ne kadar mücadele ettiğini göremez. sen sadece ayakta duruyorsundur ama aslında içeride koca bir savaş veriyorsundur.
chris'in en sevdiğim taraflarından biri de hayallerinden utanmaması. filmin başlığındaki "happyness" kelimesindeki yanlış yazım bile bana bu yüzden anlamlı geliyor. çünkü mutluluk insanın eline hazır verilen bir değil, peşinden gidilen bir anlamdır. zaten bu yüzden filmin adı da "happyness" değil, "the pursuit of happyness." yani mutluluğun kendisi değil, mutluluğun peşinden koşmak.
belki de hayatın garip tarafı burada. insan bazen mutlu olamaz ama yine de mutluluğa doğru yürüyebilir. bugün kazanamaz ama yarın için mücadele edebilir. bugün düştüğü yerden kalkamayabilir ama ertesi gün tekrar deneyebilir. ve bazen insanın sahip olduğu en büyük güç, elindeki hiçbir şey değilken bile bir şeylerin değişebileceğine dair küçücük bir ihtimali koruyabilmesidir...
filmin en ağır taraflarından biri de chrisin oğluna söylediği, hayaller hakkında olan o bölüm.
çünkü burada baba ile oğul arasındaki ilişki bir anda hayatın kendisiyle ilgili bir derse dönüşüyor. insanların senin yapamayacağını söylemesi... bazen gerçekten yapamayacağın anlamına gelmez, bazen sadece onların kendi sınırlarını sana anlatmasıdır.
ama bunun diğer tarafında da önemli bir gerçek var; hayal kurmak yetmez. chris'in hikayesini değerli yapan şey, sadece istemesi değil; çalışması, beklemesi, dayanması, reddedilmesi, yeniden denemesi, bir kapının açılması için başka bir kapının önünde saatlerce beklemesi...
yani film bana "hayallerinin peşinden git, mutlaka kazanırsın" gibi basit bir şey söylemiyor.
ve bence söylediği daha ağır; hayalin varsa, onun bedelini de ödemeye hazır ol. çünkü bazı hayaller insanın sadece zamanını değil, gururunu, sabrını, uykusunu ve bazen bütün gücünü ister...
bir de filmin ismiyle ilgili çok bir amaç var; pursuit. yani peşinden gitmek. çünkü mutluluk bir varış noktası değildir. ve insan hayatı boyunca bir şeylerin peşinden gider. çocukken başka, gençken başka bir şeyin. sonra para, aile, huzur, sevgi, güven, gelecek gibi şeylerin... ve insan bir noktada anlıyor ki, hayatın tamamı bazı şeylere ulaşmaktan ibaret değil, aslınsa yürümeye devam etmek hayatın kendisi. işte chrisin hikayesinde beni etkileyen şey de tam olarak bu.
o, yolun sonunda ne olduğunu bilmiyor. ama yürümeye devam ediyor!
ve bu yüzden chris'in hikayesini sadece "yoksulluktan kurtulan adamın başarı hikayesi" olarak görmüyorum.
çünkü filmin asıl başarısı, chrisin sonunda istediği yere ulaşması değil, oraya ulaşana kadar kim olduğunu kaybetmemesi. çünkü insanı asıl sınayan şey elindekiler değildir, elinde hiçbir şey kalmadığında ne yaptığıdır. güçlüyken herkes güçlü olabilir, paran varken herkes geleceğe umutla bakabilir, evin varken yarını düşünebilirsin ama hiçbir şeyin yokken hala çocuğunun gözlerinin içine bakıp "devam edeceğiz" diyebilmek kolay değildir. kocaman bir yürek ve ona güvenen küçücük bir kalp ister...
beni etkileyen filmlerden aldığım bazı dersler vardır ve bu film onlardan biriyle doğrudan örtüşüyor; düşebilirsin, bunda utanılacak bir şey yok; çünkü insan düşer. bazen kendi hatasıyla düşer, bazen başkasının yüzünden düşer, bazen hayat hiçbir sebep göstermeden insanın ayağının altındaki zemini çeker. ama mesele düşmemek değildir... mesele düştüğünde yerde kalmamayı bilmektir! çünkü hayatın sana borcu yoktur, sana kolaylık sözü vermez, sana adalet garantisi vermez, sana her zaman hak ettiğini vermez. ama sen yine de kendi hikayenin içinde ne yapacağına karar verebilirsin. chris'in elinde kalan en büyük şey de buydu. hayat onun için karar vermeye çalışırken, o hala kendi kararını vermeye devam etti.
filmin sonunda gelen o duygu da buydu. insan chris'in sonunda kazandığını görünce sadece sevinmiyor. içinden şunu geçiriyor; "bunca şeyden sonra..." hak etti diyor. çünkü o son, yalnızca bir işin sonucunu göstermiyor; o güne kadar yaşanan bütün geceleri, bütün korkuları, bütün çaresizlikleri, bütün bekleyişleri, oğluyla paylaştığı o küçücük anları da beraberinde getiriyor. bu yüzden son geldiğinde insanın gördüğü şey sadece başarı değil, bir adamın düştüğü yerden kalkmasının sonucu. ve belki de bu yüzden the pursuit of happyness bana göre başarı hakkında yapılmış bir filmden çok, dayanmak hakkında yapılmış bir filmdir; insanın kendisine, sevdiğine ve yarına karşı sorumluluğu hakkında!
bazen hiçbir şey düzelmeyecekmiş gibi görünür. bazen verdiğin bütün mücadele boşa gidiyormuş gibi gelir. bazen insan gerçekten yorulur. ama belki de hayatın en büyük sınavı tam o noktada başlar. çünkü umut etmek kolayken umut etmek marifet değildir, her şeyini kaybetmişken hala bir gün daha denemeyi seçebilmek asıl meseledir.
chris oğluna güven verdi, oğlu da chrise... ve belki insanın bazen ayağa kalkması için dünyaya inanması gerekmez, kendisinden vazgeçmemesi yeter!
çünkü insan her zaman kazanamaz, her zaman güçlü kalamaz, her zaman doğru karar veremez ama düştüğünde yeniden kalkmayı öğrenebilir. ve bazı insanlar hayat boyunca hiç düşmedikleri için değil, her düştüklerinde biraz daha nasıl kalkacaklarını öğrendikleri için yürümeye devam ederler.
the pursuit of happyness tam olarak bunu bunu anlatan bir film.
hayat bazen seni yere serer ama son sözü her zaman hayat söylemez. bazen son sözü, yerdeyken yeniden ayağa kalkmaya karar veren insan yani içindeki "sen"söyler!
filmi boyunca alttan çalan o güzel temaya değinmeden geçemem
çünlü o hafif tını, aslında umudun notalara dökülmüş halidir en umutsuz anlarda...
ve filme dair tek keşkem; oğlunun otobüse koşarken düşen captain america oyuncağını tekrar bulabilselerdi. ama burada da yine hayatın acımasız yanını hatırlatıyor film bize; bazen oyuncaklarımız düşer veya kırarlar oyuncaklarımızı... ama işte o zaman büyürüz ve hayatın oyuncağı olmamak için savaşmayı öğreniriz.
"umudunu kaybetme" der bazen insanjn içinden bir ses ve sana inanan küçük bir kalp için "mutluluğu kovala!"