Kaliforniya'da Mavi Yaka İşlerde Çalışmayı Düşünen Gençlerin Bilmesi Gereken Şartlar
olur da california'ya gelip mavi yaka çalışmayı düşünen veya hem çalışır hem okurum diye düşünen gençler varsa bir iki not düşeyim. tabii ki şimdi çıkıp biri "aga öyle değil, böyle" diyecek. ben yüzlerce tesisi inceledim. senin 3-5 örneğin farklı olabilir. ben çoğunluğa göre yazıyorum. elbette istisnalar olduğunu biliyorum.
- fabrikaların ciddi bir kısmı agency kullanıyor. hatta şu ana kadar agency kullanmayan fabrikaya denk gelmedim. kimisi direkt tüm iş gücünü bu firmalardan karşılarken, kimisi geçici (temp) olarak sizi istihdam edip, deneme süresi sonrasında kendi bünyesine katıyor. hatta bu agency-temp olayı beyaz yaka çalışanlarda da yaygın.
- california'da şu an için fabrikalarda asgari ücret 16,90$, ancak fast food restaurantlarında saatlik asgari ücret 20,00$.
- california için kötü haber her ikisi için de ingilizcenizin pek önemi yok. mavi yaka iş gücünün %90ı ispanyolca konuşuyor. bu %90lık dilimin nerdeyse %70-80, yani çok büyük çoğunluğu ingilizce hiç bilmiyor. keza fast food restaurantları için de geçerli. gelen müşterilerin ciddi bir kısmı sadece ispanyolca konuşabildiğinden, kasada filan görev yapamazsınız. ekip de ispanyolca anlaştığından, işe girmeniz biraz zor.
- gelelim çalışma saatlerine. türkiye'deki sistemi unutun. sadece çalıştığınız saat ücretini kazanırsınız. çoğunlukla günde 8, haftada 40 saat düzenli çalışma vardır. ancak günde x, haftada y gün gibi örnekler de oldukça çok. işin can sıkıcı kısmı fabrikalarda çalışma süresi oldukça değişken. her bir departman farklı çalışabiliyor. örneğin a hattında çalışıyorsunuz. bu ay 08:00da başladınız çalışmaya, sonraki hafta ikinci vardiya kurulup, 04:00 çalışmaya başlayabilirsiniz veya bu hafta 5 gün çalışacaksın diyip, gelecek ay 3 güne düşürebilirler. bu bakımdan maaşlı iş, garanti gelir diye düşünüp borç yapmayın. kabul etmedin mi? kapı orada diyorlar hemen.
- gelelim fazla mesai çalışmasına. türkiye'de "mesaim doldu, behlül kaçar" mantığını kimi zaman yapabilirsin. fazla mesai çalışmasına katılma zorunluluğu kağıt üzerinde yok (gerçekte çoğunlukla var kabul ediyorum). burada direkt zorunlusun. katılmadın mı, hemen 0,5 veya 1 point alırsın. 1 yıl içinde 12yi toplayana yol veriyorlar. diyelim bugün plan yaptın, akşam 6da çıkarım diye düşündün. supervisor, bugün 8 saat yerine, 12 saat çalışacağız diyebiliyor.
- peki diyelim fabrikaya bir şekilde kapağı attınız. ufak tefek sorunlarınız var. mesai ağır geldi, fazla mesai zor vs. türkiye'deki gibi ustaya gidip "beni idare etsen?" desen ne olur? hiçbir sonuç bekleme. adam kendi terfisi veya bonusu peşinde, sana hemen kpi, rate, quota filan diyecek. o kültürü burada unutmalısın. okulda sınavın varsa bu senin sorunun, fabrikanın değil.
- abd'de yaşayan biliyor ama türkiye'den direkt gelen bilmiyor olabilir. iş yerlerinde yemek çıkmıyor, servis yok. 1 dakika geç kalırsan, uyarıyı alırsın. sebebi senin sorunun. moladan 1dk geç mi geldin, uyarıyı alırsın.
bir takım düzeltmeler / eklemeler
- fazla mesai ücretini merak edenler oldu. türkiye'deki mantığa benzer, saatlik ücretin 1.5 katı hesaplanıyor. mavi yakanın ödemeleri haftalık veya 2 haftalık yapılıyor. kimi iş yerlerinde gece vardiyası çalışanların saatlik ücreti x1.1 olarak (veya 1.2 gibi) hesaplanıyor ya da çeşitli ek ödemelere tabi.
- uyarı alma kısmında, fabrikalar nazi kampı gibi tabii ki değil, hatta tam tersi oldukça rahatlar. ama saatlik ödeme yapıldığından 1 dakikanın bile hesabı yapılıyor. 1 dakika geç gelme, 1 dakika erken çıkma, 1 dakika fazladan molanın hesabı soruluyor. yoksa kişisel koruyucu ekipmanını kullanmayan, performansı yerlerde sürünen, eğitimleri dikkate almayanların sayısı bir hayli yüksek. aynı şekilde turnover da oldukça fazla.
- sendika çoğu yerde yok. olanlar da toplu sözleşme gereği kendi çıkarını ve fabrika çıkarını korumaya yönelik. klasik türkiye'deki sarı sendika mantığı. zaten kapitalizmin ülkesinde de kırmızı sendika beklememelisiniz.
kolaylıklar diliyorum.