Maç Başlamadan Önce Futbol Sahası Neden Sulanır?
takımlar tünelde bekliyor, seremoni başlamak üzere; o sırada sahanın ortasından fıskiyeler çıkıp çimleri sulamaya başlıyor. çimin suya ihtiyacı varsa bunu neden sabah yapmadılar? oyuncular birazdan sahaya çıkacakken zemini kayganlaştırmanın ne anlamı var?
o son sulamanın ana amacı çimi büyütmek değil, sahanın oynama karakterini ayarlamaktır. profesyonel futbolda çimin uzunluğu, zeminin sertliği ve üzerinde kalan su miktarı; pasın hızını, topun sekmesini ve kramponların yere nasıl tutunacağını değiştirir.
kuru bir sahada top çim yapraklarına ve zemindeki küçük düzensizliklere daha fazla takılır. yerden verilen sert bir pas bazen hız kaybeder, bazen de hafifçe zıplayarak oyuncunun ayağına gelir. kısa süreli ve kontrollü sulamada ise çimlerin üzerinde ince bir su tabakası oluşur. top yüzeye gömülmek yerine daha çok kayarak ilerler; özellikle sert ve alçak paslar daha hızlı, daha düzgün ve tahmin edilebilir hale gelir.
“saha hızlandı” denildiğinde topun ayağı terk ettiği ilk hız değişmez. değişen şey, zeminin topun hızından ne kadarını aldığıdır. aynı kuvvetle vurulan iki pastan ıslak ve kısa biçilmiş çim üzerindeki, kuru ve sert zemindekine göre oyuncuya daha çabuk ulaşabilir. pas futbolu oynayan takımların maçtan hemen önce sulanmış zemini sevmesinin nedeni budur.
fakat daha fazla su, daha iyi saha anlamına gelmez. doğal çim üzerinde yapılan mekanik deneylerde orta düzeydeki nemin krampon dişlerinin zemine girmesini kolaylaştırarak tutuşu artırabildiği; nem aşırı yükseldiğinde ise suyun kayganlaştırıcı etki gösterip tutuşu yeniden düşürdüğü görülmüş. fazla sulanan sahada oyuncunun ayağı kayabilir, çim parçaları yerinden kalkabilir ve top beklenmedik biçimde hızlanabilir.
bu nedenle fıskiyeler rastgele açılmaz. hava sıcaklığı, rüzgâr, toprağın nemi, çimin boyu ve sahanın drenajı hesaba katılır. amaç zemini çamura çevirmek değil, yüzeyin tamamında benzer miktarda nem bırakmaktır. yalnızca ev sahibi takımın hücum edeceği tarafı ya da belli koridorları sulamak da serbest değildir.
uefa’nın 2026-27 avrupa ligi düzenlemelerinde sahanın eşit biçimde sulanması isteniyor. normal sulamanın başlama vuruşundan 60 dakika önce bitmesi gerekiyor; fakat ev sahibi kulüp isterse 10 ila 5 dakika kala bir sulama daha yapılabiliyor. devre arasında da en fazla beş dakika sulamaya izin veriliyor. hakem, zeminin güvenli olmadığını düşünürse programı değiştirebiliyor.
sulamanın oyuna etkisi yalnızca saha görevlilerinin bildiği küçük bir ayrıntı da değil. 1994 şampiyonlar ligi finalinden önce barcelona, atina’daki sahanın sulanmasını istemişti. milan teknik direktörü fabio capello buna karşı çıktı; çünkü kaygan ve hızlı bir zemin, johan cruyff’un kısa paslarla oynayan barcelona’sına yarayacaktı. milan o finali 4-0 kazandı.
barcelona’da bu iş yıllar sonra daha da ayrıntılı hale geldi. uefa’nın aktardığına göre pep guardiola döneminde saha görevlisi devre arasında soyunma odasına güncel hava tahminiyle gidiyor, kaptan ve teknik ekipten ikinci yarı için ne kadar sulama istediklerini soruyordu. yani televizyonda birkaç dakika boyunca gördüğümüz fıskiyeler, saha bakımından çok maç planının bir parçası olabiliyor.
bir dahaki maçta spiker “zeminde son hazırlıklar yapılıyor” derken fıskiyeler açılırsa, o sırada çimin susuzluğu giderilmiyor olabilir. birkaç dakika sonra verilecek ilk yerden pasın ne kadar hızlı gideceği ayarlanıyordur.
kaynaklar:
https://www.uefa.com/…f8e775cbd76-a467351b03e2-1000–mud-plastic-and-grass-the-evolution-of-the-football-pitch/
https://documents.uefa.com/…ticle-34-pitches-online