romanya’da çavuşesku’nun komünist rejiminin yıkılmasından sonra ortaya çıkan yeni toplumsal düzende, müziğin sınıfları görünür kılmak ve yeni sınıfsal kimlikler üretmek bakımından nasıl kullanılabildiğine güzel bir örnek teşkil eder. planlayıcısı ve icracısı kim bilemem ama güzel düşünülüp uygulanmıştır.

müzikal açıdan manele için “romanya’nın arabeski” tabiri çok doğru değildir. fakat bu benzetme siyasi ve sosyolojik açıdan, özellikle türkiye’de 1980 sonrası arabeskin sınıfsal karşılığı kastediliyorsa, belli ölçüde isabetlidir. iki türün müzikal yapısı aynı değildir; fakat kentleşme, alt ve orta gelir grupları, yeni tüketim biçimleri, sınıfsal görünürlük ve kültürel küçümseme bakımından benzer bir okuma yapabiliriz.

müzikal tını eski romanya sokak - halk müziği geleneği üzerine türk, arap ve balkan müziklerinin birbirine acımasızca girdiği, çoğunlukla oynak dans ettirici ritimler üzerine “ben arıyorum ama açmıyorsun, yapma böyle, beni üzme”, “çok param olacak”, “aşkım neredesin”, “çok kıskançsın”, “düşmanlarım sizi bir yakalarsam” vesaire gibi çok yüksek edebi iddiaları olmayan sözlerin bindirildiği bir müzik türüdür. edebi iddiadan ziyade düşük eğitim gruplarına adeta marş gibi nakarat tekrarı yaptırtır. lirikal açıdan bizdeki nerde yedin paraları söyle vs. tarzı romen mahalle müziklerine benzetebiliriz.

Florin Salam - Saint Tropez

aslında manea kelimesinin ve ona bağlı müzik geleneğinin tarihi eskidir. 17yy osmanlı dönemine tarihlenebilir. ancak bugün manele diye bildiğimiz elektronik, klavyeli, düğünlük, klipli halinin esas yükselişi 1980'lerin sonu ve özellikle çavuşesku'nun devrilmesinden sonraki 1990'lı yıllardır. komünizm sonrası birden açılan kaset, televizyon, magazin ve eğlence piyasasının da önemli parçalarından biri haline gelmiştir. bir nevi kendi televole sektörlerinin alt sınıf için müzikal ayağı gibi düşünülebilir.

bu dönemin kliplerinde de zaman zaman kadın bedeninin özellikle öne çıkarıldığı, dansçıların, gece kulüplerinin, lüks arabaların, para destelerinin ve yeni zenginlik göstergelerinin kasten kadraja sokulduğu görülür. bazılarını izlerken müzik klibinden ziyade komünizm sonrası memlekete kapitalizm ayarı çekilen bir tanıtım filmi izliyormuşsunuz hissi verir. para kazanmak, parayı göstermek, güzel kadınlar, düşman çatlatmak, masaya para saçmak, pahalı araba ve takım elbise neredeyse tüm kliplerde ayrı bir görsel dil oluşturmuştur.

roman topluluklarının düğünlerinde ve eğlencelerinde manele çok güçlü bir yere sahiptir. hatta türün önemli icracılarının hepsi roman müzisyenlerdir. yalnız “bütün romanya romanları manele dinler” demek doğru olmaz. dinleyicisi romanlarla da sınırlı değildir. buna karşılık sınıfsallaştırma aparatı, özellikle şehirli, eğitimli ve kendisini daha yüksek kültür dairesinde gören romenlerin bir bölümü maneleye yıllarca varoş, ve bayağı müzik muamelesi yapmıştır. zaten türün romanya'daki hikayesinin %5i müzikse diğer %95i bu sınıfsal kavga gibidir. mesele toplumun bir kesiminin aşağılayabilecekleri ve kendilerini onlardan daha da üst görebilecekleri bir toplum yapısı inşa etmektir. fakir, suça meyilli ve gariban insanlar olmalarının yanında dinledikleri müzikte varoş olduğu için istenilen etki yaratılmıştır.

piyasanın önemli merkezlerinden biri roterra music ve dan bursuc çevresidir. özellikle 2000'lerde birçok ismin çıkışında, düetlerde, kliplerde ve menajerlik işlerinde ciddi ağırlıkları vardır. bünyesindeki şarkıcıları birbirleriyle düet yaptırmayı da çok severler. tam bir gazinocular kralı düzeni. hemen hemen bütün manele piyasası yalnızca roterra'dan ibaret denebilir. bir ara televizyon kanalları da vardı sanırım. film sektörlerini bilmiyorum ona bakmadım orada da vardır bir şeyler.

bu ciguli'nin binnaz şarkısını coverlayan florin salam da sektörün en büyük yıldızlarından biridir. kariyerinin ilk döneminde dan bursuc'un ciddi desteğini görmüş, sonradan kendi çevresi ve farklı menajerlerle çok daha bağımsız bir yıldız haline gelmiştir. dan bursuc fabrikasından çıkıp fabrikanın yanında kendi sanayi sitesini kurmuş adamlardan biri gibi düşünülebilir.

en meşhur diğer isimlerden biri copilul de aur'dur. kariyerine 50kg başlayıp yıllar içerisinde fiziken de 200kg ye çıkarak türün ağır toplarından biri haline gelmiştir. bir dönem yanına hanım hanımcık bir figür olsun edasıyla laura vass verilmiş, ikisi “duetul de aur” diye oldukça meşhur olmuştur. aralarındaki sahte aşk hikayesi pek tutmamıştır. bunun üzerine sanırım sonradan simona radulescu isimli, babası ortodoks papaz olan, ancak daha çok kadın bedeni fiziği üzerinden tasvir edilen bir hanımefendi de dan bursuc tarafından piyasaya sürülmüş, copilul de aur ile klip çekmiştir. sesi hemen hemen hiç yoktur. zaten uzun süre devam etmemiştir. türkiyeye gelmeyi çok sever. istanbul ve antalyada görmek mümkündür. danut ardeleanu diye bir arkadaş da vardı sanırım bunların ekibinde. diğerlerinin sesi yetmediği için takviye yapıyordu düetlere.

marius de la braila ise parlayamayan yıldız adaylarından biridir. rockstar'ın bully diye bir oyunu vardı. tipi onun yetişkin haline benzer. onu alıp romanya'da düğün salonuna bırakmışlar gibi görünür.

Sorin Copilul de Aur & Marius de la Braila - Dusmania

normal manele söyleyişinde ayrıca hemen fark edilen bir ağız ve gırtlak kullanımı vardır. ses yukarı yerleştirilir, kelimeler sert vurgularla ve bol melizmayla söylenir. bizdeki nağmeye benzeyen ama balkan ve doğu icrasıyla karışmış ayrı bir vokal tavrı vardır. müzikal açıdan değil sınıfsal açıdan değerlendirilmesi isabetli olunur.

müzik sektörünün dijitalleşmesi ve artık globalleşmesinden sonra manele ortadan kaybolmaya yaklaşmıştır. zaten eski kaset , cd ,televizyon düzeni ve o dönemin bazı yıldızlarının hakimiyeti zayıflamıştır. eski meşhur şarkıcıların bir kısmını bugün düğünlerde, masalarda sekizer kadeh viski içip sarhoş sarhoş şarkı söylerken kafalarına roman çingeneler tarafından euro atılması eşliğinde görmek mümkündür.

neden bunları biliyorum ben de bilmiyorum :)

Arabesk, İnsanı Tembelliğe ve Eylemsizliğe İten Bir Müzik Türü mü?