Arabanın Tek Camı Aralıkken Neden O Garip Uğultu Oluşur?

otoyoldasınız, hava güzel, biri arka camı yarıya kadar indiriyor. birkaç saniye sonra rüzgâr sesi kayboluyor, yerine kafatasının içinde biri davul çalıyormuş gibi bir "vup vup vup" başlıyor. kulaklar dolup dolup boşalıyor, arabadaki herkes yüzünü buruşturuyor.

sonra biri karşı camı bir parmak aralıyor ve gümbürtü çoğu zaman bir anda kayboluyor. içeri daha çok rüzgâr giriyor ama ses azalıyor. kulağa saçma geliyor, ama arkasında gayet düzgün bir fizik var.

otomotiv akustiğinde buna window buffeting deniyor. olayı anlamanın en kolay yolu, çocukken hepimizin yaptığı bir şey: boş şişenin ağzına yandan üflemek. şişenin içindeki hava, ağızdaki havayla birlikte ileri geri salınıyor ve o boğuk "huu" sesi çıkıyor. arabada kabin şişe oluyor, açık cam da şişenin ağzı. üfleyen ise yanınızdan otoyol hızında akan hava.

cam kenarından geçen hava küçük girdaplar koparıyor. her girdap kabindeki havayı biraz sıkıştırıyor, sıkışan hava da dışarıdaki akışı geri itiyor. hız ve cam aralığı tutunca bu itiş kakış aynı ritme oturuyor ve kendi kendini büyütüyor. salıncağı tam doğru anda iten biri gibi. kulağa vuran şey o ritmin basınç dalgası, o yüzden ses gibi değil vuruş gibi geliyor.

ikinci cam açılınca şişenin ikinci bir ağzı oluyor. hava artık tek kapıdan girip çıkmıyor, kurduğu ritim bozuluyor, salıncağı iten el boşa düşüyor. yan camların farklı açılma düzenlerini inceleyen çalışmada da birden fazla açıklığın gümbürtüyü azaltabildiği görülmüş.

araştırmalarda bir detay daha var

incelenen otomobillerde yalnızca arka camın açık olması, yalnızca ön camın açık olmasından daha şiddetli ses çıkarabiliyor. yani "öndekiler rahatsız olmasın, ben arkayı açayım" inceliği bazen tam ters tepiyor.

mühendisler de boş durmuyor. bir çalışmada, havanın cama varmadan önce çarptığı yan ayna ve direklerin şekliyle oynanarak bu davul susturulmaya çalışılmış.

her arabada işe yarayan sihirli bir cam ölçüsü yok. ama bir dahaki sefere kafanızın içinde o davul başladığında camı kapatmak zorunda değilsiniz. karşı camı birazcık aralamak yetebiliyor. şişenin ağzını kapatmıyorsunuz, ikinci bir ağız açıp şarkıyı bozuyorsunuz.

kaynaklar:

yang ve arkadaşları — otomobil yan camında buffeting ve farklı cam açma düzenleri
https://www.sciencedirect.com/…ii/s0003682x13002879

hu ve arkadaşları — yan camdaki basınç salınımı ve gürültü kontrolü
https://saemobilus.sae.org/…de-window-10-05-01-0005