Atatürk ile Pek Çok Fotoğrafta Yan Yana Görülen Ayıcı Arif Neden Zamanında İdam Edildi?

Atatürk ile hem Çanakkale hem de Samsun'da bir arada görülen, kendisinin yakınlarından Ayıcı Arif neden 1926'da idam ediliyor?
Atatürk ile Pek Çok Fotoğrafta Yan Yana Görülen Ayıcı Arif Neden Zamanında İdam Edildi?

atatürk'ün çanakkale cephesi'nde çekilen ve kamuoyu ile de paylaşılan meşhur fotoğraflarını herkes bilir. kendisi çanakkale'de ''üzerinde güneş batmayan imparatorluk'' olan ingiltere'nin güneşini 34 yaşında batırdıktan sonra ''anafartalar kahramanı'' olarak tüm yurtta ve hatta yurt dışında tanınacaktır. bu meşhur fotoğraflardan bir tanesi şudur:


bir tarihçi olarak bu fotoğraf benim karşıma çok çıkmıştır. atatürk'ün her fotoğrafını çok severim, ancak çanakkale'de çektirdikleri, zannederim hem tarihçi hem de çanakkaleli biri olarak beni daha çok müteessir etmiştir. peki gelelim konumuza, bu fotoğrafın önemi ne? çekildiği yerden, tarihçesinden mi bahsedeceğim? hayır. fotoğrafın en sağ kenarında duran bir kişi daha var. geçenlerde ilk kez ''hep atatürk'e bakıyorum, peki ya bu en sağdaki kim?'' diye kendi kendime sordum. uzun uğraş ve arayışlar sonucunda ilginç bir tarihsel vakaya tesadüf ettiğimi fark ettim.

bu kişi ayıcı arif namıyla bilinen, hem çanakkale'de atatürk ile yan yana bulunmuş hem de kurtuluş savaşı'nda atatürk'le beraber vapura binip samsun'a ayak basmış ve ingilizler ile yunanlara karşı direnişte aktif rol almış olan meşhur mehmet arif ayıcı'dan başkası değildi. çadırlı ordugâhlarda bulunurken, kendi çadırında sürekli beslediği ayısı olduğundan dolayı ona ''ayıcı arif'' demişlerdi.

peki ama çanakkale'den kurtuluş savaşı'na dek ata ile omuz omuza bulunmuş biri, neden ve nasıl idam edilmişti? öyle ki kendisi ata'nın çanakkale'deki meşhur fotoğraf karesinde bile yer almış.

biraz daha araştırınca öğrendim ki kendisinin adı 1926'da vuku bulan izmir suikastına karışmış. ancak izmir suikastı yargılamalarında ak ile kara birbirine biraz karıştığı için belki de bizim ayıcı arif suçsuz olduğu halde infaz edilenlerle birlikte ahirete intikal etmiş. kendisine infaz haberi verildiğinde cezaevinde sigarasını tüttürürken ivedi bir şekilde kağıt ve kalem istemiş, paşa'ya mektup yazma talebinde bulunmuştu. talebi yerine getirildiğinde ise özetle 20 yıllık silah arkadaşına masum olduğunu, kendisinin bırakılmasını istemişti. talebi karşılıksız kalan ayıcı arif idama götürülürken şehadet getirmesini isteyen imama ise sinirlenip, 'ders verecek sen mi kaldın! ben bilirim yapacağım işi, çekil sen, işine bak!' demiş, son olarak da 'hani, paşa'dan bir cevap yok mu? verir, mutlaka verir!' deyip, idam edilmeden önce beş dakika daha süre istemişti.

en son idam edilen kişi, aslında suikastın tasarlayıcısı ve (gerçekleştirebilse) uygulayıcısı olarak görülen ziya hurşit'tir. hurşit, kararı yine aynı cezaevi müdürünün odasında dinlerken kendinden çok rahat ve emindi, bacak bacak üstüne atmıştı. kararın okunması bitince, 'hepsi bu kadar mı? başka bir şey yok mu?' diye sormuş, ölüm cezasına çarptırılanların isimlerini öğrendiğinde de 'galiba bunların bazıları idamı hak etmemişti, bir yanlışlık olmalı' demişti. konuyla ilgili detaylar için ayrıca: (bkz: #157326104)

hemen şunu da ekleyeyim, ayıcı arif hayatta iken gerek vücut tipi ve gerekse yüz hatları açısından atatürk'e ''ikizi kadar çok benziyor'' yakıştırması yapılan biri imiş. hatta bu konuda ata'nın dublörlüğünü yaptığına dair tevatürler dolaşsa da bunla ilgili kesin bir kaynak bulamadım. bu konuyla ilgili şu fotoğrafa bakabilirsiniz: (yine en sağdaki)


yandan bakınca gerçekten yüz hatları epey andırıyor gibi görünüyor... birebir görenlerin benzetmesi gayet normal gibi geldi bana.

meseleyi hülasa edecek olursak, türk tarihinin 1920'lerdeki geçiş sürecinin gerçekten müthiş kırılgan, hassas ve nazik bir dönem olduğu kuşkusuz. bazen en yakındakiler bile birkaç yıl sonra hain olarak yargılanıp idam edilebiliyor. ayıcı arif suikast girişimine gerçekten müdahil olmuş mudur olmamış mıdır bilmiyorum, bunla ilgili net bir delil de elimizde henüz yok. ancak bir miktar ''kurunun yanında yanan yaş'' olma ihtimali yüksek görünüyor. bundan dolayı o dönem yaşanan olaylar biraz üzücü evet, ancak fransa'nın, italya'nın, almanya'nın ve rusya'nın o dönemde yaşadıklarına bakıp insan kıyımının ne boyutta olduğunu hesaba katacak olursak, biz yine iyi yırtmışız bu işlerden diyorum. kimse bugün oturduğu konforlu yerinden 1920'lerin türkiye'sini fütursuzca yargılama hakkına da keyfiyetine de sahip değil.

hem atamızın hem de ayıcı arif'in ruhu şad olsun. bazen bir fotoğraf karesi, kendi içinde çok derin bir tarih barındırabiliyor. biz tarihçilere de bu tarihi ortaya çıkarmak düşüyor. esenlikler.