Çernobil’in Etkilediği Radyoaktif Sütlerin Meksikalı Çocuklara İçirildiği Tarihi Skandal

26 nisan 1986'da çernobil'deki reaktör patladığında, dünyanın büyük bölümü bunun yalnızca sovyetler birliği'ni ilgilendiren bir felaket olduğunu düşünüyordu. oysa rüzgârın taşıdığı radyoaktif bulut binlerce kilometre yol alacak ve yıllar sonra bile hiç beklenmedik insanların hayatına dokunacaktı.

bulut irlanda'ya ulaştığında radyoaktif parçacıklar otlaklara çöktü. inekler bu otları yedi, radyoaktif izotoplar süte geçti. irlanda'nın elinde artık kimsenin almak istemediği binlerce ton süt tozu vardı. tam bu sırada meksika devreye girdi.

meksika hükümeti, büyük bir indirimle irlanda'dan süt tozu satın almaya karar verdi. 1986'dan sonraki iki yıl içinde 40 bin tondan fazla süt tozu ülkeye getirildi ve düşük gelirli ailelere yönelik devlet destekli beslenme programlarında dağıtıldı. fakat asıl ürkütücü olan, hükümetin bu sütü satın alırken bazı uyarılardan haberdar olmasıydı.

diplomatlar ve yetkililer radyasyon ihtimaline dikkat çekmişti. buna rağmen ilk sevkiyat haziran 1986'da veracruz limanı'na ulaştı. süt, kendilerine ne verildiğini bilmeyen ailelere dağıtılmaya devam etti. sonra beklenmedik bir olay yaşandı.

1987'de limanın yakınında görev yapan bazı deniz personeli hastalandı. tükettikleri süt tozunun, devlet depolarından çalınarak satıldığı ortaya çıktı. bunun üzerine amiral gordillo, sütü inceletmek için fizikçi valdovinos'a başvurdu. laboratuvar sonuçları alarm vericiydi. örneklerde ölçülen radyasyon seviyelerinin önerilen güvenlik sınırlarının 18 katından fazla olduğu bildirildi. gordillo ve valdovinos gerçeği ortaya çıkarmaya çalıştı. fakat iddialara göre sonuçları açıklamak yerine onları susturmayı tercih eden bir sistemle karşılaştılar. valdovinos görevini kaybetti; gordillo ise askeri mahkemeye çıkarıldı ve uzak bir göreve gönderildi.

üstelik sorun yalnızca süt tozuyla sınırlı kalmamıştı. daha sonra yapılan bazı testlerde piyasadaki ürünlerde ve hatta bebek mamalarında yüksek radyasyon seviyeleri bulunduğu bildirildi. ürünlerin bir kısmının başka sütlerle karıştırılarak radyasyon seviyeleri düşürülmeye çalışılmıştı.

1988'e gelindiğinde olay artık saklanamayacak durumdaydı. çevre örgütleri hükümeti suçladı, greenpeace soruşturma çağrısı yaptı ve sonunda yetkililer bazı sevkiyatların geri çekilmesini ve imha edilmesini emretti. ancak o zamana kadar sütlerin önemli bir bölümü çoktan ailelere ulaşmıştı.

bugün bile hikâyenin en karanlık kısmı tam olarak cevaplanmış değil. kaç kişi bu sütü tüketti? ne kadar radyasyona maruz kaldılar? yetkililer ne biliyordu ve neden dağıtımı durdurmadılar?

yıllar içinde meksika'da çocukluk çağı kanserlerinde ciddi artışlar olduğu bildirildi. ancak bilimsel olarak, bu hastalıklarla çernobil kaynaklı süt arasında doğrudan bir bağlantı kurulamamış durumda. resmi kayıt tutulmaması, gerçeğin ortaya çıkarılmasını daha da zorlaştırıyor.

çernobil'in en ürkütücü taraflarından biri belki de buydu: felaket, patlayan reaktörün çevresinde kalmadı. rüzgârla binlerce kilometre yol aldı; ardından ticaret yollarıyla başka bir kıtaya ulaştı.

ve meksika'daki insanlar, bir nükleer santrale hayatları boyunca hiç yaklaşmamış olmalarına rağmen, çernobil'in gölgesine sofralarında rastladılar.