İnsanın Her Türlü Nimete Alışıp Fabrika Ayarlarına Geri Dönmesi: Hedonik Adaptasyon
Nedir?
insanın mevcut durumuna çabucak adapte olup, bunu normal kabul etmeye başlaması, yani insan hayatındaki mutluluk verici değişimlerin kısa sürede standart haline gelip mutluluk sebebi olmaktan çıkması.
Detaylandıralım
insanların iyi ya da kötü, yaşamlarındaki her türlü değişikliğe uyum sağlama sürecine verilen isimdir hedonik adaptasyon.
"o arabayı almalıyım" dersiniz, alırsanız daha mutlu olacağınızı düşünürsünüz. "o kızla/erkekle birlikte olmalıyım" dersiniz, olursanız daha mutlu olacağınızı düşünürsünüz. "o telefonu almalıyım" dersiniz, alırsanız daha mutlu olacağınızı düşünürsünüz.
tam tersi de tamamen geçerlidir. "arabam yanarsa çok mutsuz olurum", "sevgilim beni terk ederse yıkılırım", "okulu bitiremezsem mahvolurum" vs.
halbuki öyle değil. az çok stabil bir mutluluk seviyemiz vardır. yaşamımızdaki olaylar elbette ki bu mutluluk seviyesini azaltır ya da artırır, ancak mutluluk seviyemizde oluşan bu fark, sandığımızdan çok daha kısa sürer.
insan sakat kaldıktan, ya da boşandıktan, ya da piyangodanbüyük ikramiye kazandıktan, ya da istediği o eve kavuştuktan bir süre sonra mutluluk seviyesi, kendi normlarına döner. insanın en büyük yanılgısı, yaşamda karşılaştığı olayların mutluluğu üzerinde oluşturacağı etkiyi doğru tahmin etmesi ancak bu etkinin süresini çok yanlış hesaplamasıdır.
peki varsayılan bu olaylardan önceki mutluluk seviyesini ne oluşturur? konu ile ilgili birçok araştırmanın (pozitif psikoloji araştırmaları) ortalamasına göre bu seviyenin yaklaşık olarak yarısını genlerimiz belirler; yarısını ise bireyin isteyerek, gönüllü olarak yaptığı zevk verici aktiviteler belirler.
insan her şeye alışır.
her şey geçicidir.
pante rei!
Hayatımıza etkisi
hedonik adaptasyon var olduğu için berbat hayatımıza tahammül edebiliyoruz ya da en üstte yaşayanlar yine hedonik adaptasyon var olduğu için her gün ve her an sevinçten uçmuyorlar.
en alttan başlamış hayatında bireysel bir çabayla bağıl bir fark yaratıp yukarı sıçrayıp mutlu olursan, geri kalan hayatında sürekli bu büyüklükte farklar yaratıp bu büyüklükte sıçramalar yaparak ilk eylemini sürdürebilmen gerekir ki aynı mutluluğu yakalayabilesin. aynı his için ilk sıçramana yakın sıçramalar yapman gerekir. yoksa mutsuz olacaksın.
birçok zenginin çok zengin olmasına rağmen parasını katlamaya çalışması da aynı mental sıkıntıdan ileri gelir. kısaca: kesmeme durumu.
Final notu
hedonik adaptasyon zor bir şey... ingilizcede bunun adının hedonic treadmill, yani hedonik çark olması da bu yüzden, hamster gibi çarkın içinde dönüp duruyoruz. bizi kurtarabilecek tek çözüm de bu bağlamda yüksek farkındalık olabilir. kendimizi yeri gelince şükretmeyi öğrenerek, yeri gelince dış dünyanın rüzgarından korunmayı öğrenerek kurtarabiliriz. evet, bence tek çözüm bu...
Yeni Nesillerin Kelime Dağarcığında Pek Bulunmayan Bir Kelime Öbeği: Kanaat Etmek
