AB, Euro'nun Dolar Karşısında Değer Kaybetmesine Neden Bile Bile Göz Yumuyor?
euro bölgesinde ortalama %2.7 çekirdek enflasyona rağmen avrupa merkez bankası'nın güvercin kalıp politika faizini %3'e ve üzerine çekmemesinin doğrudan sonucu, bilinçli olarak değer kaybına izin verilen bir euro...
bunun üzerine amerikan tahvilleri değerlendikçe ve fed şahin kaldıkça, dolar euro'yu global pazarda dövmeye başlar.
avrupa'nın bunu göz göre göre yapmasının tek bir sebebi var
birliği stagflasyona ve derin bir resesyona sokmamak. zaten çin'in ucuz ihracat dominasyonu ve sanayiyi ezen arz baskısı ortadayken, üstüne ukrayna'ya gönderilen maddi fonların bir kara delik gibi savaşta batırılması hadidesi yaşanırken; avrupa bir de bunun üzerine faiz artırırsa kendi sanayisinin ve üretiminin yıkımı altında kalır. bu yüzden paralarının bir miktar devalüe edilmesini ve kontrollü enflasyonist yaşamayı, yüksek faizin yaratacağı kitlesel iflaslara tercih ediyorlar.
yıllardır anlatıyoruz; faiz dediğin enstrüman 6 ay - 1 yıllık konjonktürel bir silahtır. 2-3 yıla uzanan yüksek faiz, üretim çarklarını kırar, piyasalara faydadan çok yıkım getirir. avrupa'nın bile atmaya korktuğu, ekonomiyi kilitler dediği uzun süreli yüksek faiz adımında dünya liderliğini oynayıp ihracatçının ve üreticinin ipini çekiyoruz, sonra da neden sanayici kaçıyor, neden yazılımcı küçülüyor diye şaşırıyoruz.
Bunun Türkiye'ye etkisi ne peki?
euro'nun 65-70 tl olmamasının ama yavaş yavaş yükselmesinin nedenini kabaca şöyle düşünebiliriz.
eur/tlusd/tl × eur/usd
56,3748,60 × 1,16
yani euro/tl'nin ciddi şekilde yükselmesi için ya tl'nin dolar karşısında değer kaybetmesi, ya euro'nun dolar karşısında değer kazanması ya da ikisinin aynı anda gerçekleşmesi gerekiyor.
burada tl tarafındaki en önemli şeylerden biri faiz. tcmb faizi inatla %37 seviyesinde tutuyor. tl'de kalmanın getirisi yüksek olduğu sürece de insanların ve hatta şirketlerin dövize geçme isteği azalıyor. bu da dövize olan talebi tamamen engellemese bile ciddi anlamda baskılıyor. dolayısıyla kur tamamen sabit kalmıyor ama tl'deki değer kaybı daha yavaş gerçekleşiyor.
tabii bunun temel amacı euro'yu ya da doları belli bir seviyede tutmak değil, enflasyonu düşürmek. bunu yapabilmek için kullandıkları en önemli şey de yüksek faiz. ama yüksek faiz krediyi pahalılaştırıyor, tüketimi ve şirketlerin yatırımlarını yavaşlatıyor. bunlar birleşip iç talebi azaltıyor. talep azaldıkça şirketlerin fiyatları sürekli ve hızlı biçimde artırması zorlaşıyor. (en azından teoride kurdukları mantık bu.)
ama bunun da bir bedeli var. ekonomi yavaşladıkça şirketlerin yeni personel ihtiyacı azalıyor, para sıkıntısı yaşayan şirketler küçülmeye gidiyor. yani enflasyonu aşağı çekmeye çalışırken istihdamın içinden geçiyorlar.
gerçekten merak ediyorum bu kadar yüksek getiriyi ve sıkı koşulları daha ne kadar sürdürebilecekler...