Kadınlar, Erkeklere Oranla Nasıl ve Neden Daha Uzun Yaşıyor?
türkiye'de bugün doğan bir kız çocuğuysanız, hayata erkeklerden 5 yıl daha alacaklı başlıyorsunuz. (bkz: türkiye'de beklenen yaşam süresi). 81 yıla karşılık 76 yıl. üstelik bu sadece bize özgü değil, tarihi kayıtların tutulduğu hemen her çağda ve coğrafyada kadınlar erkeklerden uzun yaşamış.
peki neden? "erkekler çok çalışıyor, stres yapıyor, yıpranıyor" klişesini bir kenara bırakın. çünkü mesele o kadar basit değil.
ilk neden biyoloji. daha ilk yaşına basmamış, trafik stresi çekmeyen, sigara içmeyen erkek bebeklerin bile ölüm oranı kız bebeklerden yüksek.
kadınlardaki çift x kromozomu, bir genetik yedekleme gibi çalışıyor. bağışıklık sistemi x kromozomu üzerinden kodlandığı için kadınların bağışıklığı çok daha güçlü (ki hashimoto gibi otoimmün hastalıkların kadınlarda daha sık görülmesinin sebebi de bu). menopoza kadar östrojenin damarları koruması ve yaşlanan erkeklerde görülen y kromozomu kaybının (bkz: mloy) kalp hastalıklarını tetiklemesi de cabası.
almanya'da yapılan meşhur bir manastır araştırması var. rahip ve rahibeleri inceliyorlar. iki grup da aynı saatte kalkıyor, aynı şeyleri yiyor, alkol-sigara yok, tehlikeli iş yok, trafik yok. sonuç? dışarıdaki dünyada 5-6 yıl olan ömür farkı, manastırda 1 yıla düşüyor.
yani o 5 yıllık farkın büyük kısmı biyolojiden değil, erkekliğin getirdiği "bir şey olmaz abi" kültüründen kaynaklanıyor. sigara, gereksiz risk alma, emniyet kemeri takmama ve en önemlisi hastaneye gitmeme. acil servislerde yıllarını geçirmiş bir hekim olarak şunu söyleyebilirim: 2 gündür göğüs ağrısı çeken bir erkeğin acile gelmesinin tek sebebi, eşinin ısrarıdır. erkeklik kalıpları, yardım istememeyi ve acıya dayanmayı ödüllendirirken, karşılığında çok ağır bir biyolojik bedel kesiyor.
tam "kadınlar daha sağlıklı" deyip geçecekken işin içine (bkz: morbidite mortalite paradoksu) giriyor:
verilere göre türkiye'de kadınlar ortalama 81, erkekler 76 yıl yaşıyor. ancak "sağlıklı geçirilen yıllar" hesaplandığında tablo tersine dönüyor; erkekler 59, kadınlar 57 yılda kalıyor. yani kadınlar 5 yıl daha uzun yaşıyor ama erkekler 2 yıl daha fazla sağlıklı yıl geçiriyor.
erkekleri öldüren hastalıklar (kalp krizi, akciğer kanseri) hızlı ve ölümcülken; kadınları vuran hastalıklar (kemik erimesi, demans, artrit) hemen öldürmüyor ama uzun yıllar yatağa bağlıyor, süründürüyor.
kısacası kadınların sorunu yaşamak değil, "iyi" yaşamak.
bu tablodan hastalıklar henüz başlamadan çıkarılacak iki net sonuç var
erkekseniz: o aradaki 5 yıllık fark kader değil. "bana bir şey olmaz"cılığı bırakıp rutin kontrollere gidin.
kadınsanız: 80'lerinizi bastonla veya başkasına muhtaç geçirmemek için 40'lı 50'li yaşlarda kas ve kemik yatırımına (bkz: direnç egzersizi) başlamanız şart. menopozu sessizce sineye çekmeyin. uzun yaşamak, tek başına kaliteli yaşamak anlamına gelmiyor.