evin bir köşesinde ölü örümcek gördüğünüzde sekiz bacağının da gövdesine doğru kapanmış olması tesadüf değildir. sebep ölüm katılığı da değil; basıncı sıfırlanmış küçücük bir hidrolik sistemdir.

insan kolunu açıp kapatırken birbirine zıt çalışan kas çiftlerini kullanır. pazı kası kolu büker, arka taraftaki triseps kolu yeniden açar. örümcek bacaklarında ise bu düzenin yarısı eksiktir. bacakların ana eklemlerinde içeri doğru çeken kaslar bulunur fakat dışarı doğru açacak karşı kaslar yoktur.

örümcek bu açığı kas yerine sıvı basıncıyla kapatır.

gövdesinin ön kısmında basınç oluşturup “hemolenf” adı verilen dolaşım sıvısını bacaklarına gönderir. basınç yükselince eklemlerdeki esnek zarlar genişler ve bacaklar dışarı doğru açılır. örümcek yürürken, koşarken veya zıplarken kaslarla hidrolik basıncı sürekli dengeler. yani sekiz bacaklı hayvanın içinde minyatür bir iş makinesi sistemi çalışır.

örümcek öldüğünde gövde artık bu basıncı üretemez. bacakları açık tutan hidrolik kuvvet ortadan kalkınca içeri çeken kaslar karşılıksız kalır ve eklemler kapanır. bu yüzden karada ölen örümceklerin çoğu, bacaklarını karnına toplamış halde bulunur. gövdesi delinen canlı bir örümcekte de sıvı basıncı düştüğü için benzer kapanma görülebilir.

mekanizmanın ne kadar mekanik çalıştığını rice üniversitesi araştırmacıları 2022’de epey ürkütücü bir deneyle gösterdi. ölü bir kurt örümceğinin gövdesine ince bir iğne yerleştirip içeri düşük basınçlı hava verdiler. bacaklar anında açıldı; havayı bıraktıklarında yeniden kapanarak bir cismi kavradı.

“necrobotics” adını verdikleri bu sistemde ölü örümcek, üretim bandından çıkmış hazır bir robot eli gibi kullanıldı. kendi ağırlığının 1,3 katına kadar cisimleri kaldırabildi ve belirgin biçimde bozulmaya başlayana kadar yaklaşık 700 kez açılıp kapandı.

duvar dibinde gördüğümüz o ürkütücü ölüm pozu, örümceğin son anda korkuyla kasılması değildir. pompası duran sekiz kollu bir hidrolik pensenin kendiliğinden kapanmasıdır.

kaynaklar:

d. a. parry ve r. h. j. brown – the hydraulic mechanism of the spider leg, journal of experimental biology
https://doi.org/10.1242/jeb.36.2.423

te faye yap ve diğerleri – necrobotics: biotic materials as ready-to-use actuators, advanced science
https://doi.org/10.1002/advs.202201174

rice university – rice engineers get a grip with “necrobotic” spiders
https://news.rice.edu/…-get-grip-necrobotic-spiders