Otomatik Vitesli Araba P'ye Alındıktan Sonra Neden Hala Biraz Hareket Eder?
otomatik vitesli arabayı p’ye alıp ayağınızı frenden çektiğinizde aracın birkaç santim salınması, şanzımanın boşa düştüğü anlamına gelmez. çünkü p bir fren değildir; şanzımanın çıkış milindeki dişli çarka çelik bir park mandalı geçirir. araç, mandal dişin kenarına oturana ve aktarma organlarındaki boşluk alınana kadar çok az hareket edebilir. o yüzden bazen “tak” diye durur. yokuşta aracın ağırlığı bu mandala yüklenir; tekrar bindiğinizde p’den çıkarırken sertlik veya tok bir ses hissedebilirsiniz. park freni tam burada işe yarar: aracı tekerleklerinden tutarak yükü şanzımanın içindeki park kilidinin üzerinden alır.
otomatik şanzımandaki p harfi, “park pawl” denilen mekanik bir kilidi devreye sokar. bu sistemde çıkış miline bağlı, çevresinde geniş boşluklar bulunan dişli bir çark ve bu boşluklara giren güçlü bir metal mandal bulunur. p seçildiğinde bir çubuk ve kam mekanizması, mandalı çarka doğru iter. mandal iki diş arasına girdiğinde şanzımanın çıkış mili artık dönemediği için çekiş tekerlekleri de aracı yürütemez.
fakat bu parçalar birbirine sıfır boşlukla geçmez. mandalın dişliye girebilmesi için arada çalışma payı bulunur. ayrıca diferansiyelde, akslarda, dişlilerde, lastiklerde ve süspansiyonda da küçük esnemeler ile mekanik boşluklar vardır. ayağınızı servis freninden çektiğinizde araç, eğimin yönüne doğru bütün bu boşluklar kapanana ve mandal dişin bir yüzüne yaslanana kadar hafifçe ilerleyebilir veya gerileyebilir.
düz zeminde bunu fark etmeyebilirsiniz. eğimli bir yerde ise aracın ağırlığı hareketi belirginleştirir. bir tonun üzerindeki otomobil birkaç santim salınıp park kilidine oturduğunda kabinde hissedilen küçük sarsıntı buradan gelir. ertesi gün p’den çıkarken duyulan “tak” sesi de çoğunlukla mandalın, üzerine binmiş yükten kurtulmasıdır.
buradan “şanzıman aracı tutamaz, mandal hemen kırılır” sonucu çıkmıyor. park kilidi, otomobili sabit tutmak için tasarlanmış sağlam bir parçadır. ancak park freni varken aracın bütün ağırlığını her seferinde bu mekanizmaya bırakmanın da bir anlamı yoktur. özellikle dik eğimde park freni kullanılmadan bırakılan araçta p’den çıkış daha sert olabilir.
internette dolaşan “önce n’ye al, freni bırak, yeniden frene bas, el frenini çek, tekrar p’ye al” töreni ise bütün otomobiller için geçerli evrensel bir fabrika talimatı değildir. üreticilerin tarifleri marka ve sisteme göre değişiyor. toyota bazı kılavuzlarında park freninin uygulanıp vitesin p’ye alınmasını söylerken, hyundai tamamen durmayı, ayak freni basılıyken p’ye geçmeyi ve park frenini uygulamayı tarif ediyor. elektronik park frenli birçok yeni otomobil bunların bir bölümünü zaten kendi yapıyor.
ortak nokta şu: araç tamamen durmalı, işlem boyunca ayak freni basılı tutulmalı, park freni kullanılmalı ve araç p konumunda bırakılmalı. özel sıra için de aracın kendi kullanım kılavuzu esas alınmalı. n’ye geçmeden p’ye almak tek başına şanzımana yapılmış bir suikast değildir.
ayağınızı frenden çektiğinizde araç birkaç santim salınıp duruyorsa gördüğünüz şey çoğu zaman arıza değil, park mandalının dişlideki yerini bulmasıdır. hareket birkaç santimi aşıyor, araç tutulmuyor veya p konumunda sürekli ilerliyorsa o başka bir arızaya işaret edebilir.
p harfi arabayı sihirle asfalta çivilemiyor; şanzımanın içinde kalın bir metal mandalı doğru dişin önüne sürüyor. aracın yaptığı o son küçük hareket de mandalın koltuğuna oturma mesafesi.
kaynaklar:
https://patents.google.com/patent/us5365804a/en
